نظر به زيباپسندي ايرانيان و فرهنگ مصرف شيشه كريستال در ايران تا سال 1345، كلا"      شيشه هاي كريستال مصرفي از كشور چكسلواكي وارد ميشد هيچ توليد كننده اي به دليل مشكلات رقابتي قابل پيش بيني در فروش در پي ايجاد اين صنعت نبود، تا اينكه شركت شيشه ايران مجددا" در اين راه پيش قدم شد و در بين سالهاي 1345 تا 1350 و طي يك دوره 5 ساله شيشه كريستال توليد نمود كه بعدا" به دلايلي كه ذكر مي شود توليد آن متوقف گرديد.

اين واحد با استفاده از كارشناسان ايتاليايي اقدام به نصب و راه اندازي 6 پات جهت توليد شيشه كريستال رنگي و يك كوره ذوب با ظرفيت 3 تن مذاب در روز نمود. شيشه هاي توليد شده در اين واحد داراي 13 تا 14 درصد اكسيد سرب بود كه عمليات ذوب و شكلدهي با استفاده از استادكاران ونيزي (ايتاليايي) انجام مي گرفت.

بيشتر توليدات اين واحد شامل ليوان، استكان، زيرسيگاري، كاسه و... بود كه تنها قسمت بسيار كمي از آن بصورت خيلي ساده تراشكاري مي شد.

2 نفر ايتاليايي و 7 نفر ايراني عمليات تراشكاري در كارخانه شيشه ايران را انجام ميدادند. توجه به تعداد كارگران بخش شكل دهي كه 40 نفر بودند خود بيانگر اين است كه عمليات تراش روي شيشه بصورت جدي انجام نمي گرفته است.

توليدات اين نوع محصولات به مدت 5 سال ادامه داشت و بدليل اينكه سياستهاي حمايتي از اين كالا انجام نگرفت و كريستالهاي توليدي كشورهاي صاحب نام اين رشته صنعتي به فراواني و ارزاني وارد كشور مي گرديد كارخانه مذكور با عدم تقاضاي خريد مواجه ميشود. در اين راستا اقدام به احداث 3 نمايشگاه در سطح تهران مي نمايد (لاله زار نو-خيابان وليعصر و بازار تهران) كه باز هم موفق نشده و در نهايت توليد شيشه كريستال در كشور در حوالي سال 1350 متوقف و كارگران خارجي به كشور خود بر مي گردند.

لازم به ذكر است كه از آن دوره به بعد با توجه به آموزش استادكاران ونيزي وضعيت شكلدهي صنايع شيشه دستي به مراتب كيفيت بهتري يافت. همچنين تا قبل از انقلاب واحدهاي كوچك ديگري نظير "بلورمتحد" نيز با امكانات محدود جهت توليد شيشه كريستال اقدام نمودند كه     شيشه اي با حدود 10 درصد اكسيد سرب و كميتي بسيار محدود توليد مي كردند.

طي دوره بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تا سال 1371 هيچگونه فعاليتي جهت توليد شيشه كريستال انجام نگرفت و از آن به بعد بود كه واحدهايي از بخش خصوصي اقدام به بررسي توليد شيشه كريستال در ايران نمودند و مذاكرات لازم با برخي شركتهاي توليد كننده اتريشي و چك  نيز انجام گرفت كه تا بحال هيچكدام به نتيجه نرسيده است.

از سال 1360 تعدادي از ايرانيان كه بدلايل مختلف به كشور تركيه مهاجرت نموده بودند جذب كارگاههاي مختلف تراش روي شيشه آن كشور مي گردند. با توجه به اينكه كشور تركيه در دو دهه گذشته در صنعت شيشه بخصوص كريستال پيشرفتهايي داشته افراد مذكور آموزشهاي لازمه را فراگرفتند. با پايان جنگ تحميلي تعدادي از آنها به كشور مراجعه و با كمك تكنسينهاي تركيه اي اقدام به احداث كارگاههايي در تهران و تبريز نمودند.

در تهران آقاي نباتي به اتفاق دو نفر ديگر كارگاهي در منطقه آبعلي جهت تراش روي شيشه هاي ظروف احداث نمودند و در تبريز آقاي عليزاده و چند نفر ديگر كارگاهي جهت تراش روي دانه هاي لوستر احداث كردند.

مواد اوليه مورد نياز اين كارگاهها كه ميله شيشه اي و ظروف خام كريستال است از طريق كشور تركيه و از طريق بازارهاي مشترك تامين مي شود.

در سال 1374 حداقل دو واحد تراش دانه لوستري با كيفيت بسيار مطلوب و با 300 نفر تراشكار و يك واحد تراش روي بلور با 20 نفر كارگر در حال فعاليت مي باشند.

در حال حاضر شركت آبگينه با داشتن كوره اي كاملا" مدرن و كششي برابر 8 تن در روز، محصولات فوتي سفيد و دوپوست در رنگهاي آبي، بنفش و سبز و همچنين محصولات پرسي به روش پرس تزريقي، اتوماتيك و گردشي در پروسه توليد خود دارد. همچنين از ديگر شركتهاي فعال توليد شيشه كريستال شركت جهان كريستال واقع در شهرصنعتي شمس آباد مي باشد. شركت سيما شيشه واقع در همدان نيز از ديگر شركت هايي است كه توليد شيشه كريستال سربي را در دستور كار خود دارد.

مشكلات ذوب شيشه هاي كريستال سربي

   فرآيند ذوب شيشه هاي كريستال سربي با برخي مشكلات توام است كه گاه كيفيت محصولات توليدي را بشدت تنزل مي دهد. اهم اين موارد مي توان به صورت زير خلاصه و جمع بندي نمود:

   1-در طول زمان ذوب مواد، اكسيد سرب به سرب فلزي احيا شده و در كف كوره ته نشين مي شود. ته نشيني شرب فلزي موجبات خوردگي نسوزهاي كف كوره را فراهم مي آورد. به همين علت ذوب شيشه هاي كريستال بايستي در محيط كاملا" اكسيدي انجام شود.

   2-تبخير شديد اكسيد سرب از سطح مذاب( بين 20 تا 30 درصد اكسيد سرب در جريان ذوب مواد در كوره تبخير مي شود) و كندانسه شدن آن در سقف كوره، علاوه بر ايجاد خوردگي، باعث بوجود آمدن چكه هاي سقفي مي گردد. وجود رگه هاي غيرهموژن زرد رنگ در محصول ناشي از برگشت بخارات كندانسه شده بدرون مذاب است. در كوره هاي ريجنراتو نيز اين بخارات در شبكه چكرهاي كوره فعل و انفعالاتي انجام مي دهد و نهايتا" باعث انسداد مجاري عبور هوا در ريجنراتورها مي گردد.

   3-در صورت وجود مقادير زيادي SO2 در محيط، لايه هايي از سولفات سرب در سطح شيشه تشكيل مي شود. در دماهاي بالاتر از 1000 درجه سانتيگراد سولفات سرب از سطح مذاب تبخير شده و در نتيجه در سطح آن لايه اي غني از سيليس (كريستوباليت) تشكيل مي شود. وجود اين لايه علاوه بر ايجاد كف مي تواند به تشكيل كريستال هاي سيليس در مذاب منجر شود. به همين دليل در تصفيه شيشه هاي كريستال سربي نمي توان از سولفات سديم يا كلا" يون سولفات استفاده كرد.

   4-در صورت افزايش مقادير آرسنيك به بيش از 3.5 درصد به علت تشكيل آرسنات سرب شيشه به رنگ شيري در مي آيد. همچنين تيتان مي تواند با تشكيل تيتانات سرب، رنگ شيشه را تا حدي شيري نمايد. اگر مقدار K2S موجود در پتاس يا كربنات پتاسيم بيش از 1.5 درصد باشد، شيشه كريستال كدر مي شود.

   5-در كوره هاي ذوب الكتريكي شيشه كريستال، از الكترودهاي موليبدن نمي توان استفاده كرد، زيرا اين فلز در مذاب به شدت حل مي شود. در اين زمينه مي توان از الكترودهاي سراميكي حاوي قلع استفاده نمود.

چكيده‌اي از شيشه فلوت

از زمان معرفي شيشه فلوت در سال 1959 توسط پيلكينگتون فرآيند فلوت آرام آرام به نحو گسترده‌اي جايگزين فرآيندهاي شيشه تخت گرديده است . امروزه حدود 180 طرح فلوت با ظرفيت توليدي در حدود 40 ميليون تن در سال وجود دارد . اين مقدار متناظر با حدود 35 % كل توليد شيشه در جهان است .

شيشه تخت حاصل از روش فلوت در مقايسه با فرآيندهاي توليد قديمي‌تر شيشه تخت مزايايي دارد كه عبارتند از :

-فرآيند فلوت قادر است شيشه تخت با كيفيت بالا در محدوده ضخامتي 5/0 تا 25 ميليمتر با عرض نواري بيش از 3 متر توليد نمايد .

-فرآيند توليد شيشه فلوت ظرفيت توليد بالايي را بر خلاف فرآيندهاي قبلي امكان‌پذير مي‌سازد .

-فرآيند فلوت پيوسته بوده و امكان اتوماسيون را تا ميزان زيادي ممكن مي‌سازد .

-كيفيت نوري سطح شيشه فلوت با شيشه پليت سايش خورده پوليش شده قابل                مقايسه است .

-با توجه به پيشرفت‌هاي مداوم و بهبودهاي حاصله در 35 سال اخير فرآيند فلوت بي‌دردسرتر و ايمن‌تر از ديگر فرآيندهاي توليد شيشه است .

تاريخچه توليد شيشه شناور :

پيوسته كردن فرآيند توليد شيشه تخت كه از اوايل قرن بيستم آغاز شد ، مسير پر فراز         و نشيبي را طي كرده است . در اين مسير سه روش كشش ، نورد و شناور ، تقريباً مراحل آزمايشي خود را همزمان آغاز كردند . دو روش اول به سرعت ارزش تجاري خود را كسب كردند و در توليد انبوه شيشه تخت به كار رفتند . اما عدم موفقيت اين روشها در توليد شيشه‌هاي تخت بدون اعوجاج و بدون نوسانات شديد ضخامت و نيز دردسرهاي فراوان پرداخت و صقيل شيشه نورد شده سبب شد تا نهايتاً توجه شيشه سازان به مزاياي روش شناور جلب شود .

جرقه فكري روش شناور را فردي بنام “ لومباردو ” ايتاليايي زد كه در سال 1900 راهي براي توليد صفحات دي الكتريك تخت با استفاده از مايعي مثل موم يا پارافين بر روي مايع جيوه ابداع كرد و آنرا به ثبت رساند . بلافاصله در سال 1920 ميلادي                           “ ويليام هيل ” آمريكايي روش جديدي را براي توليد شيشه تخت بر اساس روش ابداعي لومباردو به ثبت رساند .

در اين روش او مذاب شيشه را بر روي سطح مذاب ديگري از فلزات ريخت و سپس با كشيدن مذاب شيشه بر روي سطح فلز حمام مذاب آنرا به صورت ورقه‌اي صاف درآورد . آزمايشهاي اوليه در سال 1920 در كارخانه “ گريگتون ” از شركت آمريكايي                       “ Pitsburg Plat Glass ” (PPG) صورت گرفت . در اين كارخانه سعي شد با شناور كردن مذاب شيشه بر روي آنتيموان مذاب ، عمل تخت كردن شيشه صورت گيرد . ولي آزمايش به دليل عدم موفقيت در تهيه و ساخت بدنه حوضچه‌اي كه بتواند آنتيموان مذاب را نگه دارد متوقف شد .

موفقيت ساخت يك واحد آزمايشي به روش شناور در سال 1950 ميلادي نصيب شركت انگليسي “ برادران پيلكينگتون ” شد . در اين روش كه اولين واحد موفق تجاري آن در سال 1959 ميلادي در انگلستان به توليد رسيد مذاب شيشه پس از طي مراحل ذوب          و حبابزدايي ، با استفاده از همزنهاي مكانيكي مخصوص ، همگون و با درجه حرارت 1050 درجه سانتيگراد و از طريق آجر نسوز يكپارچه‌اي به نام آجر لبه (Spout) وارد حمام قلع مذاب مي‌گردد .

مقدار مذاب ورودي به حمام با كمك يك ديواره معلق متحرك (Tweel) كنترل مي‌شود . مذاب شيشه در حمام قلع ، با شناور شدن بر روي مذاب قلع و در نتيجه تعادل بين نيروهاي كشش سطحي به صورتي كاملاً صاف ، تخت و بدون اعوجاج در مي‌آيد . ضخامت نوار شيشه در داخل حمام قلع با اعمال منحني دمايي خاص و با استفاده از انبركهاي غلتكي مستقر در كناره‌ها و نيز تسمه‌هاي گرافيتي ، ساخته مي‌شود .

شرح كلي فرآيند فلوت :

در اين روش ، شيشه در يك كوره ذوب در دماي حدود 1550 درجه سانتيگراد بدون داگ‌هاوس ذوب مي‌گردد . از اينرو حركت دوراني و گردابي نوارهاي شيشه رخ نمي‌دهد ، و همين عامل اثر مطلوبي بر خواص نوري شيشه تخت مي‌گذارد .

ريزش مذاب شيشه به قسمت فلوت از طريق كانالي رخ ميدهد كه در آن مقدار ريزش به وسيله يك بلوك آجر عمودي (Tweel) كنترل مي‌گردد . شيشه با دمايي حدود 1050 درجه سانتيگراد از روي يك سنگ لبه از جنس فيوزكست بر روي حمام قلع مذاب مي‌ريزد كه قلب طرح قسمت شناور است و به صورت فيلمي با ضخامت ثابت گسترده مي‌شود .

فيلم مزبور در جهت طولي به صورت نواري با عرض بيش از 3 متر گسترده مي‌شود و با كنترل از 1050 به 600 درجه سانتيگراد سرد مي‌گردد . در اين دما ، نوار شيشه پيوستگي و سفتي لازم را دارد كه بتواند از حمام قلع بيرون آورده شده و به كانال تنش‌زدايي برسد . در 150 متر طول كوره تنش‌زدايي كه سخت شدن شيشه رخ ميدهد نوار شيشه با كنترل سرد مي‌گردد تا از تنش‌هاي باقيمانده جلوگيري شود . پس از كوره تنش‌زدايي نوار شيشه به صورت پيوسته از بازرسي اپتيكي مي‌گذرد تا معايب شيشه شناسايي گردد و نهايتاً نوار شيشه بريده مي‌شود .

حمام فلوت :

حمام فلوت داراي طولي حدود 40-50 متر و عمق تقريبي 6-7 سانتيمتر و عرض متغير 4-7 متر مي‌باشد . حمام از يك پوسته فلزي كه داخل آن با كمك آجرهاي شاموتي مخصوص پوشيده شده است ، تشكيل مي‌شود .  نيمي از حمام دو جداره و المنتهاي گرمايي در داخل جداره تعبيه شده‌اند . كنترل دما ، فشار ، اتمسفر و بويژه وضعيت نوار مذاب به صورت اتوماتيك و كامپيوتري انجام مي‌شود .

در واقع قسمت حمام فلوت (حمام قلع) از واني “ نسوز و گرافيت ” براي نگهداري قلع مذاب و همچنين يك اتاق در حد امكان بدون نشت گاز تشكيل شده است كه براي نگهداري اتمسفر احيا كننده “ 10% گاز هيدروژن و 90% گاز نيتروژن ” بكار ميرود تا از اكسيداسيون قلع جلوگيري شود . در فرآيند فلوت از اين واقعيت بهره برده مي‌شود كه در خصوص دو مايع غير قابل امتزاج ، مايع با دانسيته كمتر بر روي مايع سنگين‌تر به شكل يك فيلم پخش و گسترده مي‌شود . يك زمينه محدود كاملاً صاف و مستول از مايع سبك‌تر تحت تأثير وزن مخصوص و انرژي سطحي بوجود مي‌آيد .

براي تحقق بخشيدن به فرآيند فلوت به دنبال مايعي بودند كه بتوان بر روي آن مذاب شيشه را ريخت به نحوي كه بتوان سطح كاملاً مستوي و يكنواختي به وجود آورد . اين مايع بايد بتواند شرايط ضروري ذيل را برآورده كند :

-دانسيته بايستي بيشتر از دانسيته شيشه gr/cm³ 5/2 باشد .

-نقطه ذوب بايستي كمتر از 600 درجه سانتيگراد باشد .

-فشار بخار مايع در حدود 1050 درجه سانتيگراد حتي‌المقدور كم باشد .

-مايع نبايستي با مذاب شيشه واكنش شيميايي بدهد .

Ga ، In اساساً براي استفاده در حمام فلوت بر طبق خواص فيزيكي‌شان مناسب هستند . قله مايع بدين جهت انتخاب شد كه در ميان فلزات بالا ارزانترين بود . اين فلز همچنين كمترين واكنش با مذاب شيشه در 1050 درجه سانتيگراد را داشته و كمترين فشار بخار را دارد .

معايب و مشكلات شيشه فلوت

يكي از مشكلات اين روش اين است كه لبه ديواره معلق “ Tweel ” در داخل مذاب قرار دارد و اين خود سبب پيدايش ناخالصي‌ها و آلودگي مذاب مي‌شود كه بعدها پس از مدتي تلاش براي حل اين مشكل با پوشاندن لبه ديواره معلق از پلاتين ، نهايتاً لبه آنرا از مذاب خارج كردند . يكي ديگر از مشكلات بسيار اساسي و مهم اين روش پيچيدگي توليد شيشه‌هاي نازك بود .

كارهاي اوليه نشان مي‌داد كه توسعه و پخش مذاب بر روي قلع تا زماني صورت مي‌گيرد كه ورقه مذاب به يك ضخامت تعادلي در حدود 6 ميليمتر برسد . تجربيات اوليه براي تغيير ضخامت شيشه توليدي با بالا و پايين آوردن سرعت غلتكهاي انتهايي انجام شد ، ولي تجربه نشان داد كه اگر سرعت غلتك انتهايي را براي كاهش ضخامت شيشه كم كنند ، عرض ورقه شيشه به شدت كم مي‌شود . مثلاً در تغيير ضخامت به اين روش از 6 به 4 ميليمتر عرض ورقه از 5/2 متر به 75 سانتيمتر مي‌رسيد . لذا از همان ابتدا مشخص بود كه براي كنترل ضخامت ، تحول مهمي بايد در فرآيند توليد شيشه شناور صورت گيرد . براي كنترل ضخامت روي تركيب شيشه نيز كار شد ، ولي نتيجه چندان رضايت بخش نبود .

آزمايشهاي انجام شده نشان داد كه تغيير ضخامت با تغيير تركيب كه تعادل بين نيروهاي كشش سطحي را تغيير ميدهد ، قدرت تنظيمي بين 6 تا 7 ميليمتر را بيشتر ندارد . پس از تلاشهاي فراوان ، تغيير منحني دما در حمام قلع و عملكرد توامان تغيير دما و حركت انبرهاي بالشتكي لبه‌گير براي كنترل ضخامت بسيار موفقيت‌آميز بودند .

در اين روش مذاب با دماي حدود 1050 درجه سانتيگراد (گرانروي 10⁴ پواز) وارد حمام قلع مي‌شود . دماي حمام بتدريج كاهش يافته و در دماي حدود 700 درجه سانتيگراد غلتكهاي زوجي ، لبه‌هاي طرفين شيشه را در اختيار مي‌گيرند . به اين ترتيب عرض شيشه ثابت مي‌ماند . پس از تثبيت عرض و فائق آمدن بر كشش سطحي ، دوباره دماي حمام افزايش مي‌يابد و درجه حرارت نوار شيشه به حدود 850 درجه سانتيگراد ميرسد . در اين مرحله سرعت غلتكهاي انتهايي را افزايش داده و ضخامت را كنترل و تنظيم مي‌كنند . بدين ترتيب امكان توليد شيشه‌هاي نازكتر از 6 ميليمتر و يا ضخيمتر از آن به روش شناور فراهم مي‌شود .

براي توليد شيشه‌هاي ضخيمتر از ضخامت تعادلي ، حركت مذاب در حمام قلع توسط موانع يا ميله‌هاي گرافيتي كنترل مي‌گردد و مانع از پخش آن در عرض حمام مي‌شوند . در اين روش ضخامت ورقه توليدي به مقدار و سرعت كشش شيشه در حمام بستگي دارد . براي جلوگيري از تأثيرات منفي موانع گرافيتي بر روي لبه‌هاي شيشه سعي مي‌كنند كه طول اين موانع در حداقل مورد نياز باشد . در سال 1969 ميلادي توليد شيشه‌اي به ضخامت 15 ميليمتر با اين روش امكان‌پذير گشت .

سومين مشكل مهم روش فلوت ، معضلات شيميايي اين روش بود . وجود كمترين ناخالصي در حمام قلع ، بويژه حضور اكسيژن و گوگرد در فضاي حمام ، حتي در حد يك در ميليون ، با قلع تركيب مي‌شوند و تركيباتي چون SnO و SnS بوجود مي‌آورند كه پس از تبخير و مهاجرت به نواحي سردتر حمام بر روي ورقه شيشه مذاب شبنم مي‌زنند و لكه‌هاي چسبنده‌اي روي سطح ورقه شيشه به وجود مي‌آورند . علاوه بر آن چون حلاليت اكسيد قلع مذاب كم است ، در صورت پيدايش اكسيد قلع ، اين اكسيد به صورت لكه شناوري روي سطح مذاب قلع شناور شده و سطح زيرين شيشه را معيوب مي‌كند        و به مرور با نفوذ در ساختار مولكولي شيشه ، در آن باقي مي‌ماند و هنگام خم شيشه در كوره‌هاي عمليات حرارتي ، مثلاً در توليد شيشه خودرو ، سبب پيدايش كدري روي سطح شيشه مي‌شود . كاهش اين ناخالصيها و كنترل دور گردش آنها در كوره و حمام از موارد مهم موفقيت روش فلوت است .

سيكل آلودگي گوگرد و اكسيژن در حمام قلع :

اگر چه همه بررسي‌هاي ممكن نشان مي‌داد كه قلع بهترين و مناسب‌ترين فلز بستر براي شناور سازي نوار شيشه است ، اما ويژگي شيميايي اين عنصر ميل شديد تركيبي‌اش با اكسيژن و گوگرد است كه در شرايط دمايي بالا تشديد مي‌گردد به تدريج در فرآيند توليد شيشه مشكلات خاص خود را ايجاد مي‌نمايد . اكسيژن و گوگرد در دو سيكل شيميايي متفاوت سبب آلودگي سطح شيشه و نيز تخريب المنت‌هاي گرمايي حمام قلع مي‌شود .

سيكل آلودگي گوگرد با تشكيل سولفور قلع (استانو) در مذاب قلع آغاز مي‌شود . اين سولفور در محدوده‌ دمايي 1000-1050 درجه سانتيگراد به سرعت بخار شده و از محيط قلع خارج مي‌شود . بخار سولفور استانو ، در چرخه كنوكسيوني اتمسفر حمام قلع به نقاط سردتر مهاجرت كرده و بر روي سطح سقف حمام و المنتهاي گرمايي آن كندانسه مي‌شود و پس از طي فرآيند ناقص احيا ، سولفور قلع به قلع فلزي و نهايتاً مخلوطي از سولفور قلع و قلع فلزي به شكل لكه‌هاي ريز و پايدار (با قطره‌هاي متفاوت از 100 تا 1000 ميكرون) بر روي سطح شيشه چكه مي‌كند . وجود ppm 10 سولفور در اتمسفر حمام منجر به تشكيل 100 ميلي‌گرم سولفور قلع در هر متر مكعب از فضاي حمام در دماي 1000-1050 درجه سانتيگراد مي‌گردد . نقش گوگرد در مقايسه با اكسيژن در مورد تشكيل لكه‌هاي سطحي بسيار زيادتر است و لازم است كه بهاي لازم به وجود             و حضور اين عنصر در حمام قلع داده شود . براي كنترل سيكل آلودگي گوگرد روش‌هاي متفاوتي تجربه شده است . با توجه به اينكه سقف محل تجمع سولفور قلع است اساس روش‌هاي اوليه تميز كردن سقف حمام با استفاده از دمش هوا يا گرم كردن ناحيه سقف و تسريع فرآيند احيا چكه در يك محدوده زماني كوتاه بود كه معمولاً در هنگام تميز كردن سقف شيشه ، توليد غير قابل استفاده مي‌شد . اكنون روش ريشه‌اي‌تري در اين مورد اتخاذ شده است . در واقع تجربه سالهاي گذشته در مورد كنترل كاهش سولفات سديم كه بيشتر در كشورهاي اروپايي جهت كاهش آلودگي محيط زيست انجام       مي‌گرفت ، نشان داد كه اين كاهش به شدت در تقليل سيكل گوگرد مؤثر بوده است . به همين جهت اكنون براي كنترل اين چرخه آلودگي از ورود گوگرد به داخل حمام قلع از طريق اتمسفر كوره و يا نوار شيشه حتي‌الامكان با كاهش مصرف عوامل گوگرد دار خودداري مي‌شود . سيكل آلودگي اكسيژن نيز با تركيب اكسيژن و قلع و تشكيل اكسيد قلع (استانو) آغاز مي‌گردد .

بخشي از اكسيد قلع حاصل تبخير و بخشي نيز در مذاب قلع حل مي‌شود . بخار           SnO در نواحي سردتر روي سطح شيشه كندانسه و موجب تشكيل لكه‌هاي پايدار بر روي سطح شيشه مي‌شود . اكسيد قلع محلول پس از رسيدن به حد اشباع از مذاب قلع خارج و به صورت اكسيد استانيك روي سطح مذاب قلع شناور گشته و سطح زيرين نوار شيشه را آلوده و كدر مي‌كند . از همان ابتداي شكل‌گيري اين تكنولوژي براي كاستن از مسأله آلودگي اكسيژن ، تنها راه عملي جلوگيري از ورود اكسيژن به داخل حمام تشخيص داده شد و در اين رابطه ضمن كنترل اتمسفر حمام با استفاده از هيدروژن            و نيتروژن ، روش‌هاي دقيقتري براي درزبندي و جلوگيري از نفوذ ديفوزيوني اكسيژن به داخل حمام اتخاذ شد وجود حدود 10 درصد هيدروژن در اتمسفر حمام قلع ، در صورت اكسيژن به داخل حمام با جذب آن و تشكيل مولكولهاي H₂O ، سيكل آلودگي اكسيژن را متوقف مي‌سازد . به هر حال در حال حاضر مسأله آلودگي اكسيژن و گوگرد ، مشكل عمده در توليد شيشه فلوت نمي‌باشد و روش‌هاي كنترل و محدود كردن آن كاملاً شناخحته شده هستند .

اما آلودگي سطح نوار شيشه به قلع يا اكسيد قلع هنوز از مباحث جالب و مورد پيگيري در اين صنعت است . بررسي‌هاي فعلي نشان داده است كه در تركيب صد انگستروم اول سطح شيشه بيش از 30 درصد اكسيد قلع وجود دارد . در مواردي آلودگي‌هاي سطحي اگر چه ممكن است ظاهراً محسوس نباشد ولي در مراحل بعدي كار با شيشه ، بويژه در فرآيندهاي تكميلي مثل توليد شيشه نشكن يا خم براي مصارف ساختماني يا اتومبيل سبب پيدايش كدري در سطح شيشه مي‌گردند .

نتيجه‌گيري :

ابداع فرآيند شناور (فلوت) براي توليد پيوسته نواري از شيشه تخت با دو سطح            موازي ، بدون اعوجاج و بدون نوسانات ضخامت ، گنجينه گرانبهايي از انواع كاوشهاي علمي و تكنولوژيكي را براي مهندسان و دانشمندان به همراه داشته است . انديشمندان تلاشهاي زيادي كرده‌اند تا جنبه‌هاي مختلف اين فرآيند اعجاب‌انگيز را با استفاده از قوانين فيزيك توضيح دهند .

دستيابي به قانونمنديهاي حاكم بر تشكيل نوار شيشه در اين فرآيند اكنون عرصه‌هاي جديدتري را در تكوين و ابداعات نوين اين تكنولوژي ايجاد كرده است و توسعه و تكميل اين تكنولوژي در سالهاي اخير سرعت بيشتري يافته و از شكل اوليه خود بسيار فاصله گرفته است . اكنون نسل جديدي از واحدهاي توليد شيشه فلوت در حال             شكل‌گيري است .

تركيب شيشه :

تركيب نرمال شيشه با مقدار 9/0 % < Fe₂O₃ <  08/0 %

شخصات مواد اوليه :

خواص فيزيكي و شيميايي مواد اوليه مورد نياز

خلاصه :

در قلب صنعت شيشه جهان ، فرآيند فلوت قرار دارد كه توسط پيلكينگتون در سال 1959 بوجود آمد كه شيشه شفاف ، رنگي و پوششي دار براي ساختمان و شيشه          شفاف و رنگي را براي وسايل نقليه توليد مي‌كند .

اين فرآيند ، قادر به ساخت شيشه با ضخامت 6 ميليمتر است و حالا قادر به توليد شيشه‌هايي به ضخامت 4/0 ميليمتر و حتي تا 25 ميليمتر است .

شيشه مذاب ، در تقريباً دماي 1000 درجه سانتيگراد بطور مداوم از كوره روي حمام باريك قلع مذاب ريخته مي‌شود . شيشه مذاب روي قلع شناور مي‌شود ، به صورت يك سطح صاف روي آن پخش مي‌شود . ضخامت شيشه به وسيله سرعتي كه نوار شيشه در حال جامد شدن از حمام كشيده مي‌شود و كنترل مي‌گردد . سپس آنيل مي‌گردد             (با سرمايش كنترل شده) و شيشه به عنوان محصولي پوليش شده با حرارت كه داراي سطوح واقعاً موازي است درمي‌آيد .

شيشه‌هاي فيوزينگ ( Fusing  Glasses )

يكي از طرح‌هاي جذاب و زيباي شيشه‌هاي تزئيني ، شيشه‌هاي فيوزينگ مي‌باشد .              در شيشه‌هاي فيوزينگ طرح مورد نظر با برش‌هايي از شيشه و توسط اعمال حرارت             به صفحه اصلي شيشه‌اي فيوز مي‌گردد (اتصال مي‌يابند) . براي توليد شيشه‌هاي فيوزينگ تزئيني به كوره ، كفي كوره ، آستركف و شيشه نيازمنديم .

كوره فيوزينگ مهمترين وسيله لازم براي فيوز شيشه مي‌باشد . اين كوره با پوشش‌هاي سراميكي سنتي يا با دستاوردهاي جديد ساخته مي‌شود . تفاوت بين كوره سراميكها             و كوره فيوزينگ شيشه در محل المنتها است . كوره فيوزينگ داراي المنتهاي الكتريكي مي‌باشد كه در بالاي كوره و در كناره‌ها و كف كوره قرار دارند . دليل اين امر انتشار يكسان حرارت در تمام سطح شيشه مي‌باشد . كوره‌هاي گازي نيز مي‌توانند براي فيوزينگ استفاده گردند ، اما در اينصورت مشكلات زيادي به وجود خواهد آمد .

انواع كوره‌ها :

 المنت‌هاي حرارتي كوره‌هاي الكتريكي ممكن است در بالاي كوره يا اطراف ديواره‌هاي داخلي كوره باشد . كوره‌هايي كه المنت‌هاي حرارتي آنها بالاي كوره قرار دارند حرارت از بالا ( Top Fired ) ناميده مي‌شوند و آنهايي كه المنت‌هاي حرارتي‌شان در كناره‌هاي كوره كار گذاشته شده است حرارت از كنار ( Side Fired ) ناميده مي‌شوند . مكان           و نظم المنت‌هاي حرارتي توسط چگونگي حرارت ديدن شيشه تعيين مي‌گردد . كوره فيوزينگ شركت آبگينه از نوع حرارت از بالا مي‌باشد كه داراي 15 المنت‌ حرارتي در سقف كوره يعني بر روي درب آن است .

در توليد محصولات فيوزينگ مهمترين عامل شيشه‌هاي مخصوص فيوزينگ مي‌باشند          كه بايد ضريب انبساط حرارتي متناسبي داشته باشند . از لحاظ فيوزينگ شيشه ، اگر دو شيشه بتوانند با هم فيوز شوند ، هماهنگ هستند . در اين حالت پس از خنك كردن مناسب تا دماي اتاق ، هيچ تنش بيش از اندازه‌اي كه منجر به شكست شود ، در قطعه نهايي وجود ندارد . آزمايشهايي كه براي تشخيص هماهنگي شيشه‌ها وجود دارند عبارتند از : 1) كشش ريسمان       2) تنش سنجي    3) آزمايش قطعه

به عنوان مثال آزمايش كشش ريسمان خيلي سريع و بدون استفاده از كوره انجام مي‌شود و بر اساس اين واقعيت است كه اگر رشته‌اي از دو شيشه كشيده شده كه شبيه به هم منقبض نمي‌شوند ، به يكديگر فيوز شوند ، رشته خم خواهد شد .

مراحل عمليات حرارتي براي فيوزينگ

شش مرحله در سيكل حرارتي فيوزينگ وجود دارد كه دو مرحله براي گرمايش و چهار مرحله براي سرمايش بوده و عبارتند از :

1)           گرمايش اوليه :

مرحله‌اي است كه شامل حرارت دادن شيشه از دماي اتاق تا درست بالاي دماي نقطه كرنش شيشه مي‌باشد . در شيشه‌هاي رنگي اين دما رنجي از 400 تا c ⁰ 485 مي‌باشد . در طول اين مرحله گرمايش در سرعتي درست زير سرعت دمايي كه سبب شكست مي‌گردد ، شروع مي‌شود . اين سرعت با اندازة ضخيم‌ترين لايه منفرد از شيشه تغيير مي‌كند . هنگاميكه دما به نقطة كرنش برسد مرحله دوم شروع مي‌گردد .

2)           گرمايش سريع :

در اين مرحله شيشه فيوز نشده از دماي نقطة كرنش تا دمايي كه در آن لايه‌هاي شيشه منفرد تا حد مطلوب فيوز نشده‌اند ، حرارت داده مي‌شود . اين مرحله از سيكل حرارتي در مقايسه با مرحلة قبل خيلي سريعتر مي‌باشد . دماي فيوز به فرمول شيشه و ضخامت آن بستگي دارد . وقتي كه فيوز دلخواه بدست آمد ، مرحلة بعدي شروع مي‌گردد .

3)           سرمايش سريع :

خنك نمودن شيشه فيوز شده از بالاترين دما كه در طول مرحلة گرمايش سريع به آن رسيديم تا دماي آنيلينگ را سرمايش سريع گويند . براي مقابله با كريستاليزه             شدن ، خنك كردن بايد با سرعت خنك شدن كوره مطابقت داشته باشد . هنگاميكه دما به رنج آنيلينگ رسيد (تقريباً c ⁰ 540) مرحلة چهارم شروع مي‌شود .

4)            نگهداري در دماي آنيل :

در اين مرحله ، كوره در يك دماي ثابت (دماي آنيلينگ بهينه) نگهداشته مي‌شود . زمان و دماي نگهداري بستگي به شيشه و ضخامت آن دارد . هنگاميكه دماي شيشه با دماي تاقچه كوره برابر شد و تنشهاي ناشي از نابرابري حرارت دادن يا كار مكانيكي برطرف شد مرحله پنجم آغاز مي‌گردد .

5)           سرد كردن از دماي آنيل :

اين دما بين دو دماي نگهداري در آنيل و نقطة كرنش محدود مي‌شود . تنها زمان جلوگيري از پيشرفت تنش دائمي در قطعة نهايي در طول اين مرحله مي‌باشد .

6)           خنك كردن تا رسيدن به دماي اتاق :

اين مرحله جهت جلوگيري از شكست مي‌باشد . سرعت حداكثر خنك كردن مجاز براي جلوگيري از شكست بستگي به ضخامت دارد ولي عموماً سريع است . عموماً به كوره‌ها اجازه داده مي‌شود تا به طور طبيعي خنك گردند .

زمانها و دماها براي هر نوع شيشه و براي هر ضخامتي متفاوت مي‌باشد .

شالوده صنعت شيشه (3 جلد)

 تاليف: Fay V.Tooley

ترجمه: گروه مترجمين شركت شيشه قزوين( 1372)

فهرست جلد 1:

تكوين و تكميل تركيب بندي شيشه-مواد اوليه – دستگرداني و آماده سازي مواد بار – سوختها و مسايل اقتصادي آنها – كوره ها، طراحي كوره و مباحث مربوط – ذوب الكتريكي شيشه –نسوزها – ابزار دقيق

فهرست جلد 2:

فرآيند ساخت شيشه – روش ساخت بطريها و ساير ظروف توخالي – فرآيند ساخت شيشه هاي تخت – الياف شيشه و فرآيندهاي تكميلي ساخت آن – شيشه دمي علمي: شيشه گري – تنش زدايي و نشكن كردن – تزيين و تكميل شيشه – ابزارهاي آماري

فهرست جلد 3:

خواص فيزيكي شيشه – خواص نوري – ساختار شيشه – تجزيه شيميايي شيشه- كنترل محيط زيست در صنعت شيشه – كاربردهاي كنترلي كامپيوترهاي ديجيتال، تكامل و امكانات آتي آن – روشهاي پيشرفته آماده سازي بار –اطلاعات كمكي، شكلها و جداول

سلام بچه ها  به نظر شما دشمن یک دانشجو کیه

18مارس 2002- محققان دانشگاه كُرنل با استفاده از نانوشيمي، يك گروه جديد از مواد تركيبيي را توليد كرده و به نام سراميكهاي انعطاف‌پذير نامگذاري كرده‌اند. مواد جديد، كاربردهاي گسترده‌اي، از قطعات ميكروالكترونيكي گرفته تا جداسازي مولكولهاي بزرگ، مانند پروتئينها خواهند داشت. آنچه در اين زمينه، حتي براي خود محققان، بيشتر جلب توجه مي‌كند آن است كه ساختمان مولكولي مادة جديد در زير ميكروسكوپ الكتروني (TEM) كه به صورت ساختمان مكعبي است، با پيشگوييهاي رياضي قرن گذشته مطابقت مي‌كند. اولريش ويسنر، استاد علوم و مهندسي مواد دانشگاه كُرنل، مي‌گويد: "ما اكنون در تحقيقات پليمري به ساختمانهايي برخورد مي‌كنيم كه رياضيدانها مدتها قبل وجود آنها را از نظر تئوري اثبات كرده‌اند." ساختمان مادة جديد، خيلي پيچيده‌تر از آن ماده‌ا‌ي است كه"Plumber’s nightmare" ناميده شده‌است. ويسنر در گردهمايي سالانة جامعة فيزيك آمريكا در مركز گردهمايي اينديانا، در مورد سراميكهاي انعطاف‌پذير جديد، ‌گفت: "رفتار فازي كوپليمر، موجب جهت دهي تركيبهاي نانوساختاري آلي/معدني مي‌شود." به عقيدة وي، اين ماده يك زمينة تحقيقاتي مهيج و ضروري است كه نتايج علمي و تكنولوژيكي بسيار هنگفتي از آن بدست مي‌آيد. گروه تحقيقاتي ويسنر از طريق شكلهاي كاملاً هندسي كه در طبيعت يافت مي‌شوند، به طرف نانوشيمي هدايت شد. يك مثال كاملاً مشهود براي ساختار ظريف دو اتميها، جلبك تك‌سلولي است كه ديواره‌هاي پوستة آن از حفره‌هاي سيليكاتي كاملاً جانشين‌شده[9]  ساخته شده‌است. ويسنر مي‌گويد: "كليد طبيعي اين جانشيني، كنترل كامل شكل آنها از طريق خود ساماني تركيبات آلي، در جهت رشد مواد غيرآلي (معدني) است." محققان دانشگاه كُرنل تصديق كرده‌اند كه ساده‌ترين راه تقليد از طبيعت، استفاده از پليمرهاي آلي -‌مخصوصاً موادي موسوم به كوپليمرهاي دي‌بلاك[10]– است؛ زيرا اين مواد مي‌توانند به‌طور شيميايي به صورت نانوساختارهاي با اَشكال هندسي مختلف ساماندهي شوند. اگر پليمر بتواند به طريقي با مواد غيرآلي (معدني) -‌يك سراميك، خصوصاً يك ماده از نوع سيليكاتي- ذوب شود، مادة تركيبي حاصل، تركيبي از خواص زير را خواهد داشت: ü    انعطاف‌پذيري و كنترل ساختار (از پليمر) ü      عملكرد بالا (از سراميك). ويسنر مي‌گويد: "خواص مواد حاصل، فقط جمع سادة خواص پليمرها و سراميك نبوده، حتي ممكن است اين مواد خواص كاملاً جديدي نيز داشته ‌باشند." محققان دانشگاه كُرنل تاكنون فقط تكه‌هاي كوچكي از سراميك انعطاف‌پذير، با وزن چند گرم ساخته‌اند كه البته براي آزمايش خواص مواد، كافي است. مادة حاصل، شفاف و قابل خم‌كردن است، در عين حال مقاومت قابل توجهي داشته و بر خلاف سراميك خالص خُرد نمي‌شود. دربعضي موارد، اين ماده، يك هادي يوني بوده و قابليت كاربرد به صورت الكتروليت‌ باتريهاي با كارآيي بالا را دارد. همچنين مادة جديد ممكن است در پيلهاي سوختي بكار برود. در بعضـي مـوارد هندسـة 6 وجهـي مـاده-كه از طريـق جفت‌شـدن حاصـل مي‌شـود -بسيار بـه ساختـار دو اتميها شبيـه است. در عـوض ويسـنرمي‌گويد: "با دستيابي به اين ساختار مولكولي تقريباً مي‌توان گفت كه به طبيعت كامل‌شده‌ا‌ي دست يافته‌ايم." ساختار متخلخل سراميكهاي انعطاف‌پذير وقتي شكل مي‌گيرد كه ماده در دماهاي بالا عمليات حرارتي شود. به عقيدة ويسز، اين در حقيقت اولين ماده با چنين هندسه و توزيع كم اندازة حفره‌هاست. چون ماده فقط حفره‌هاي 20-10 نانومتري دارد. محققين دانشگاه كُرنل، در تلاشند تا دريابند كه "آيا اين مواد مي‌توانند براي جداسازي پروتئينهاي زنده استفاده شوند؟" ويسنرعقيده دارد كه به‌خاطر قابليت خود ساماندهي اين مواد، مي‌توان آنها را به صورت ناپيوسته و در مقياس زياد توليد كرد. او مي‌گويد: "ما مي‌توانيم ساختار را كاملاً كنترل كنيم. ما مي‌توانيم با كنترل خيلي خوبي اين ماده را به مقياس نانو برسانيم. ما حالا مي‌دانيم كه چگونه مجموعه‌ا‌ي از ساختارهاي با شكل و اندازه حفره‌هاي يكسان، بسازيم." محققان دانشگاه كُرنل اين عمل را با كنترل "فازها" و يا با معماري مولكولي ماده بوسيلة كنترل‌كردن مخلوطي از پليمر و سراميك انجام مي‌دهند. ماده از چند مرحلة انتقالي عبور مي‌كند؛ از مكعبي به 6 وجهي و سپس به ‌نازك و مسطح و بعد به 6 وجهي وارونه و مكعبي وارونه. ماده پس از مرحلة مسطح و قبل از مرحلة 6 وجهي وارونه، به صورت ساختمان مكعبي دوگانه موسوم به Plamber’s nightmare مي‌باشد كه قبلاً در سيستمهاي پليمري يافت نشده‌بود. اين ساختمان اولين ساختار با چنين قابليت انطباق بالايي است كه بوسيلة تركيب خاصي از پليمرها و سراميكها توليد مي‌شود. ويسنرمي‌گويد: "اين شانس وجود دارد كه ما به مجموعه‌ا‌ي از ساختارهاي دوگانة ديگر كه در پليمرها وجود دارد و ديگران چيزي در مورد آنها نمي‌دانند، دست پيدا كنيم. ما راه را براي يافتن هرچه بيشتر چنين ساختارهايي باز كرده‌ايم." اين تحقيقات بوسيلة بنياد ملي علوم، انجمن ماكس-پلانك و مركز تحقيقات مواد دانشگاه كُرنل، پشتيباني شده‌است. منبع: www. cornel. edu   نانوذرات هيدروژل نرم 8 آوريل 2002- محققان مؤسسه فناوري جورجيا، خانواده‌اي از نانوذرات با پايه هيدروژل را بوجود آورده‌اند كه مي‌توانند براي تشكيل كريستالهاي فوتوني مورد استفاده قرار گيرند. مي‌توان ويژگيهاي نوري اين كريستالها را بوسيله تنظيم مقدار ذرات موجود در آب -توسط حرارت- دقيقاً تنظيم كرد. اين ذرات كروي يكدست و نرم مي‌توانند مبنايي براي "سيال فوتوني" باشند ؛ اين سيال را مي‌توان به منظور تشكيل ساختارهاي خودسامان كه طول موجهاي ويژه‌اي از نور را از خود عبورمي‌دهند، مورد استفاده قرار داد. موارد كاربرد اين ساختارها عبارتند از: سوئيچهاي نوري، ارتباطات راه دور، روشهاي جديد تشخيص بيماري با استفاده از ذرات حساس به مولكولهاي زيستي.  آندرليون، استاديار شيمي و بيوشيمي اين موسسه گفت: " ما روش بسيار ابتدايي و ساده‌اي براي بدست آوردن يك نوع ذره و توليد انواع مواد نوري از آن داريم و ديگر لازم نيست كه براي هر ماده نوري، يك ذرة جديد تهيه كنيم. ما محلولي پليمري داريم كه مي‌تواند به روشهاي معمولي مانند لايه‌نشاني چرخشي، قالبگيري و ريخته‌گري تهيه شود كه اين روشهاي معمولي را نمي‌توان براي انواع ديگر مواد فوتوني كلوئيدي بكار برد." ليون و همكارانش تقريباً صد نوع مختلف از ذرات هيدروژل با قطرهايي حدود 50 نانومتر تا 2 ميكرون را ساخته‌اند. دماي كريستــاله شدن ذرات در طــي فرآيند تشكيــل، بطــور شيميايي در محدوده °C60-10كنترل مي‌شود. اين نانوذرات ازاتصال پلي-ان-ايزوپروپيل اكريل‌آميد (pNIPAm) با متيلنبيس (اكريل‌آميد) (BIS) حاصل مي‌شوند. پس از رسوب پليمر در محلول، ذرات با يك فرآيند گريز از مركز ساده از آب جدا مي‌شوند. نتيجه كار، ماده ژلاتيني شفافي است كه آبي كمرنگ، سبز يا قرمز بوده و گرانروي[11] آن بيشتر از عسل است. به منظور دستيابي به ويژگيهاي نوري مطلوب و دلخواه براي ماده ژلاتيني، بايد آن را تا بالاتر از دماي تغيير فاز ذرات سازنده هيدروژل گرم كرد. در اين حالت، كريستالهاي فوتوني نظم خود را از دست داده و مقداري از آب نانوذرات كاسته مي‌شود. پس از دفع مقدار كمي از آب، اين امكان به ذرات داده مي‌شود كه خنك‌شده، دوباره آب جذب كرده و دوباره كريستاليزه شوند. اين سيكل گرمايي موجب مي‌شودكه ذرات هيدروژل نرم، آرايش شش‌وجهي سه‌بعدي پيدا كرده و ساختاري دي‌الكتريك تناوبي بيابند. -كه براي ويژگيهاي نوري لازم است.- مرحله گرم كردن و دوباره سرد كردن[12]  حدوداً 15 مرتبه تكرار مي‌شود تا ساختار كريستالي با ويژگيهاي نوري دلخواه بدست آيد. محققين بوسيله كنترل هيدراته شدن ذرات، مي‌توانند رنگ مواد را تحت كنترل بگيرند. بنا به اظهارات دكتر ليون، آنها كنترل خيلي خوبي در هر دو زمينه دامنه انتقال و دقت فرآيند داشته و توان طراحي رنگ مواد را دارند. در دماي  بالاتر از دماي تغيير فاز، مواد سريعاً به حالت مايع در‌آمده و مي‌توان آنها را با استفاده از روشهاي استاندارد تهيه پليمر، بر روي سطوح پخش كرده و شكل‌دهي كرد. با آنكه ممكن است امكان كاربرد عملي اين ذرات تا چندين سال ديگر طول بكشد، اما محققين موارد استفاده‌اي را در صنعت ارتباطات پيش‌بيني مي‌كنند؛ بدين ترتيب كه كريستالهاي فوتوني با قابليت تنظيم دقيق مي‌توانند به منظور استخراج اطلاعات ضبط شده بر روي فيبرهاي نوري در طول موجهاي ويژه، مورد استفاده قرار گيرند. فرستادن سيگنالهاي كددار در طول موجهاي مختلف اين امكان را به فيبرها مي‌دهد كه طي فرآيندي موسوم به multiplexing حجم زيادي از اطلاعات را انتقال دهند. كريستالهاي قابل تنظيم كه از طريق فرآيند جورجيا تهيه مي‌شوند فقط محدوده باريكي از طول موجها را از خود عبور داده وامكان بازيافت جريانهاي خاصي از اطلاعات را از فيبرهاي نوري فراهم ‌كنند. بعلاوه، اين گروه در مواردي كه نانوذرات به دما حساس باشند، ذراتي ساخته‌اند كه انتقال فاز در آنها براساس حساسيت به ميزان PH و حضور يونهاي فلزي صورت مي‌گيرد. آنها همچنين مشغول كار بر روي ذراتي هستندكه به پروتئينهاي خاص يا ديگر مولكولهاي زيستي حساسيت نشان مي‌دهند؛ و اين مي‌تواند در علم پزشكي براي پي بردن به علائم بيماري و تشخيص آنها مفيد واقع شود. با اين وجود هنوز كارهاي زيادي باقي‌مانده كه بايد بر روي مواد مورد بحث انجام شود. ليون معتقد است كه مي‌توان نوعي نانوپودر به همان روش تهيه كريستالها توليد كرد كه قادر به انعكاس طول موجهاي ويژه‌اي باشد. به عقيدة وي، اين مواد به علت خودسامان بودن، پايداري ترموديناميكي زيادي دارند؛ بنابراين خواص نوري اين ذرات حاصل آرايش خاص ترموديناميكي آنهاست و اين، امكان توليد موادي با ماهيت بسيار پايدار را به ما مي‌دهد. سرعت توليد، پايداري و تكرار‌پذيري اين فرآيند از جمله مزاياي آن به شمار مي‌رود.  سرمايه مالي اين تحقيق توسط شركت تحقيقاتي فناوري جورجيا تأمين شده است. مقاله‌اي نيز در اين زمينه جهت درج در مجله "Advanced Materials" پذيرفته شده و نتيجه كارهاي قبلي در شماره 13 ژولاي 2000 مجله "Physical Chemistry" به چاپ رسيده است.

ایسکانیوز ـ این نوشتار گلچینی از کتاب ارزشمند ( عیون اخبار الرضا (ع) ) نوشته علامه جلیل القدر و عالم بزرگ و بر جسته تشیع شیخ صدوق (قدس سره الشریف) ترجمه علی اکبر غفاری و حمیدرضا مستفید است که به مناسبت میلاد خجسته و نورانی حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (علیه السلام ) نگاشته شده است که حاوی
نکات مهمی از این کتاب ارزشمند است تا بتوانیم جرعه ای از چشمه سارهای ولایت رضوی را به جان و دلمان بنوشانیم . به دلیل آنکه درباره زندگانی و تحلیل شخصیت آن حضرت و زندگی سیاسی و معنوی معظم له کتابهای متعددی نوشته شده است، در صدد بر آمدیم که با جستارگری در اذهان جامعه خصوصا جوانان به سؤالهای آنان از زبان امام رضا (ع) پاسخ گوئیم. علاوه بر این لازم است کتابهای منبع را که بیشتر برای محققین و فقها کاربرد دارد به میان عموم مردم و اذهان عمومی جامعه بیاوریم و نظر به تخصصی و حجیم بودن این گونه کتابهای گرانقدر، روش کار آمد برای این مقصد ارزشمند نکته برداری بر مبنای نیازهای فکری و عملی عموم مردم است . امید است به درگاه ایزدی و ولایت رضوی مقبول افتد . شایان توجه است که جوابها از امام رضا (ع) می‌باشد و سؤالها را نویسنده طرح نموده و یا از متن کتاب است و در پایان جواب حضرت، صفحه کتاب مرجع ذکر شده است.
سؤال اول: برخی از مخالفان ائمه (ع) گمان می کردند که لقب رضا را مامون به امام هشتم (ع) داده است و وجه آن را چنین بیان کرده‌اند که او به ولایتعهدی مامون رضایت داده است. ابی نصر بزنطی این سؤال را از حضرت جواد (ع) پرسید که آ یا این گمان درست است؟ امام جواد فرمود : «کذبوا والله و فجروا بل الله تبارک و تعالی سماه الرضا لانه کان رضی لله عزوجل فی سمائه و رضی لرسوله و الائمه من بعده صلوات الله علیهم فی ارضه» (ص24)
به خدا سوگند که دروغ و خلاف می گویند بلکه خداوند تبارک و تعالی او را رضا نامید زیرا او مورد رضایت خداوند در آسمان و مورد رضایت رسول خدا و همه ائمه بعد از رسول خدا در زمین قرار داشت .

سوال دوم : بزنطی مجددا سؤال کرد ، مگر همه ائمه (ع) مورد رضایت خدا و رسول نبوده اند پس چرا از میان همه آنها ، امام هشتم به رضا ملقب گشت؟ امام جواد (ع) فرمود :«لانه رضی به المخالفون من اعدائه کما رضی به الموافقون من اولیائه» زیرا هم مخالفین از دشمنان و هم موافقین از مجیبن و دوستداران آن حضرت او را قبول کردندو به او رضایت دادند . (ص25 )
بر مبنای بیان امام جواد (ع) ، لقب رضا بیانگر بعد هوشمندی و سیاستمداری امام رضا (ع) است که در مقابل تصمیم مکارانه و شیطنت آمیز مامون در مورد ولایتعهدی آن حضرت اتخاذ شده است. هدف مأمون حل بحران مشروعیت حکومت خویش بود زیرا مورد هحجه نهضت های مردمی قرارگرفته بود و نیز جهت کاهش فشارهای علویان بر حکومت انجام می گرفت. اما رضا (ع) با پذیرش ولایتعهدی درمقابل مأمون موضع گیری نمود و درنتیجه دشمنان و در راس آنها مامون دچار خیال خامی شدند و تصور کردند که به اهداف خود خواهد رسید لذا از او راضی شدند و از طرف دیگر آن حضرت شرط پذیرش ولایتعهدی را عدم دخالت در امر حکومت قرار داد و با این درایت در جهت حل بحران مشروعیت حکومت مامون نه تنها قدمی بر نداشت بلکه این بحران را با عدم تایید حکومت و به نمایش گذاشتن سیره زاهد انه رسول خدا در متن حکومت اشرافی گری مامون، آن بحران را شدیدتر نمود و بر این اساس قیام های مردمی بر علیه مامون نه تنها کاهش پیدا نکرد بلکه افرایش یافت و درنتیجه محبین و شیعیان آن حضرت که ابتدا از پذیرش ولایتعهدی و مامون ناخرسندی بودند، خرسند شدند و مامون بخاطر همین شکست آن حضرت را به شهادت رساند.
سؤال سوم : روایت واردشده است که (مومنین در خانه های خود در بهشت پروردگارشان را زیارت می کنند. ) با توجه به اینکه خداوند قابل رویت نیست معنی این روایت چیست؟
امام رضا (ع):
« خداوند فضیلتی برای حضرت محمد (ص) نسبت به جمع مخلوقات خود قرار داده است و آن اینکه طاعت و تبعیت خود را در طاعت و تبعیت پیامبر قرار داده است و زیارت خود را در دنیا و آخرت ، زیارت پیامبر در دنیا و آخرت قرار داده است و لذا مومنین دربهشت خویش می توانند رسول خدا را زیارت کنند و این زیارت خداوندست . (ص229 230)
سؤال چهارم: به چه نکاتی در باب خدا شناسی باید معرفت یابییم تا از انحراف در شناخت خداوند مصون مانیم ؟
امام رضا (ع) :
نکته اول: « من وصف الله تعالی بوجه کالوجوه فقد کفر لکن وجه الله تعالی انبیاؤه و رسله و حججه صلوات الله علیهم قال الله تعالی : «کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذوالجلال و الاکرام » «کل شیء هالک الا وجهه » کسی که خداوند را به صورتی از صورتهای موجودات توصیف کند کافر است لکن آنچه وجه خداوند مطرح شده مراد شخصیت پیغمبران و رسولان و حجت های الهی هستند که خداوند درباره شان فرمود : همه چیز فانی می شود و وجه عظیم و کریم پروردگارت باقی می ماندو هر چیزی از بین می رود مگروجه خداوند (ص23)
نکته دوم: «من برائت می جویم از کسانی که می خواهند خداوند را به ذات او بشناسند و لذا او را به اشیاء تشبیه می کنند. اگر کسی بخواهداو را تشبیه به اشیاء کند درنتیجه به شرک دچار می شود و کسانیکه چنین کردند نشانه های خداوند را رب خویش قرار دادند . »(ص234 )
نکته سوم: کلماتی که در قرآن گمان تشبیه خداوند به مخلوقات را دراذهان ایجاد می‌کند مانند «خلقت بیدی» یعنی انسان را با دستم خلق کردم و یا وجه ربک یعنی صورت پروردگار، باید متناسب با شان خداوند معنا کنیم بنابراین مراد از دست خدا یعنی قدرت و قوت خداوند و صورت خداوند یعنی انبیا و اولیاء یا و مراد از «ترکهم فی ظلمات لا یبصرون ) رها کردن در تاریکی ها را نباید مانند رها کردن انسان معنا نمود بلکه به معنای این است که بواسطه کفر برای آنها طبیعت ثانویه ایجاد کرد و یا فراموش کردن خداوند کسانی را که خدا را فراموش نمودند، این فراموشی مانند فراموشی انسان نیست بلکه به معنای رها کردن آنها ست و...(ص 235)
حقیقت این است که خداوند با انسان بازبان انسانی صحبت می کند و نه با زبان خدایی و لذا کلام خداوند نازل شده است یعنی از مرتبه الوهیت به مرتبه درک و فهم انسانی تنزل یافته است بنابر این در خداشناسی لازم است که کلام او متناسب با شان او معنا شود . بعنوان مثال اگرپدری با کودک خود با زبان کودکی سخن می گوید در شناخت این پدر نباید با توجه به سخنان کودکانه او سخن گفت.
نکته چهارم: «اعتقاد به جبر یعنی اعمال ما را خداوند انجام می دهد و ما را بر آ‌ن عذاب می کند کفر است و تفویض یعنی خداوند امر خلق را به حجت‌های خود واگذار نمود ه است شرک است و معرفت صحیح این است که انسان نسبت به انجام امر الهی و ترک نهی الهی دارای اختیار است و نقش خداوند درکمال انسان این است که اراده و مشیت اودر طاعات، صدور اوامر و رضایت نسبت به آن و کمک نمودن انسان در اطاعت و اراده و مشیت الهی در معاصی، نهی و خشم و ایجاد خذلان نسبت به گناهکاران است . (ص251 و 252 )
«واما معاصی به امر خداوند نیست لکن به قضا وقدر و مشیت و علم اوست (اما با اراده انسان انجام می گیرد )و لذا خداوند انسان را به آن عقاب می نماید (ص288 )
سوال پنجم : برخی از روشنفکران مرجعیت علمی امامان معصوم (ع) را نفی کرده اند و دلیل آنها این است که بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص) ارتباط با وحی قطع شده است و آنچه به عنوان منبع فهم دین وجود دارد قرآن و کلام پیامبر است که هر کس حق دارد از آن فهم خود را مطابق با زمان خویش داشته باشد و فهم امامان شیعه هم فهمی از فهم های دین می‌باشد و برای زمان خود حجت است زیرا این فهم در کثیری ازموارد مستند به قرآن و کلام رسول خدا (ص) نمی باشد و آنچه حجت است است قر آن و کلام رسول خدا (ص) است که قابلیت برداشت و قرائتهای مختلف رادارد . قرائت امامان یک قرائت است و قرائت دیگران هم قرائت دیگر.
اولاسؤال این است که منبع معرفت دینی امامان(ع) و آنچه در تبیین دین و احکام الهی بیان فرموده اند چیست؟
امام رضا (ع):
«یکی از علائم امام این است که نزد او کتاب جامعه است که آنچه فرزندان آدم به آن نیاز دارند در آن وجوددارد و نیز نزد او جفر اکبر و اصغر است که جمیع علوم در آن وجود دارد ونیز مصحف فاطمه (س) نزد اوست. » (ص439).
« امام بواسطه روح القدس مورد عنایت است و بین او بین خداوند ستونی از نور وجود دارد که اعمال مردم را در آن می بیند و آنچه را بدان احتیاج دارند بر آن آگاه می گردد . »(ص440 )
«خبر هایی که از حوادث آینده می دهد از پدرانش از رسول خدا(ص) به اورسیده است و حضرت رسول نیز از جبرئیل و او از خداوند علام الغیوب تعلیم یافته است .»(ص441 )
سؤال ششم : ثانیا این سؤال مطرح است که آ یا با ختم نبوت ، امامت نیز ختم می شود وآیا اصولا عقول انسان می تواند در حوزه انتخاب امام و درک حقیقت امامت وارد شود؟
امام رضا (ع):
«خداوند تبارک و تعالی پیامبر خود را قبض روح نکرد مگر آنکه دین را برای اوکامل نمود و قرآن را براو نازل فرمود که در آن هر چیز به تفصیل بیان شده است ،حلال و حرام و حدود و احکام و جمیع نیازمندیها را کاملا تبیین نمود و لذا فرمود : « و ما فرطنا فی الکتاب من شی )(انعام -31 ) در کتاب چیزی را فرو گذار نکرده ایم و در حجه الوداع در آخر عمر رسول خدا نازل فرمود: «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا » (مائده -3 ) امروز دین را برای شما کامل گردانیدم و نعمت خویش را بر شما تمام کردم و اسلام را بعنوان یک دین برا ی شما پسندیدم . و بنابر این با امر امامت دین کامل شد و رسول خدا ازدنیا نرفت مگر آنکه برای امت راهنمایان و معالم دین را تعیین نمود و راهشان را واضح گرداند و در مسیر حق قرار داد و علی علیه السلام را بعنوان راهنما و امام برای آنها تعیین کرد . امامت جلیل القدر تر ، عظیم الشأن ترو والاترو منیع تر و عمیق تر از آن است که عقول مردم به آن دست یابند و با آراء و عقاید خویش بخواهند به آن برسند یا با انتخاب خویش بخواهند امام را تعیین کنند ، زیرا امامت را خداوند به ابراهیم بعد از نبوت اختصاص داد و فرمود :«انی جاعلک للناس اماما »(بقره 124 ) من خود، تو را برای مردم امام قرار دادم . سپس با جمله «لاینال عهدی الظالمین » (بقره 124 ) امامت هر ظالمی را تا روز قیامت باطل نمود . سپس خداوند امامت را در فرزندان پاک و بر گزیده او قرار داد و فرمود : «ووهبنا له اسحاق و یعقوب نافله و کلاجعلنا صالحین و جعلنا هم ائمه یهدونا بامرنا و اوحینا الیهم فعل الخیرات» (انبیا73 و 74 ) و اسحاق و یعقوب را به او عطانمودیم و همگی آنها را صالح وامامانی قرار دادیم که به امر ما هدایت می کنند و به آنها انجام خیر ها و اقامه نماز و زکات را وحی نمودیم و آنها برای ما بندگی نمودند. این امامت نسل به نسل در فرزندان ابراهیم به ارث نهاده شده تا اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله آن را به ارث برد و خداوند فرمود:«ان اولی الناس بابراهیم للذین اتبعوه و هذا النبی و الذین آمنوا و الله ولی المومنین» (آل عمران 67 )سزا وارترین و شایسته ترین مردم در انتساب به ابراهیم کسانی هستند که ایمان آوردند و خداوند ولی مومنین است . این امامت مختص به رسول خدا (ص) بود تا اینکه به دستور خداوند این امامت را به گردن علی(ع) نهاد با روشی که خداوند واجب نموده بود و در فرزندان برگزیده او که خداوند به آنها علم و ایمان داده داد قرار گرفت و دلیل آن قول خداوند عزوجل است که می فرماید : «فقال الذین اوتو العلم و الایمان لبثتم فی کتاب الله الی یوم البعث فهذا یوم البعث »(روم -56) کسانی که علم و ایمان به آنها داده شده در روز قیامت به مجرمین می گویند : شما طبق کتاب خدا تا قیامت در قبر ماندید و امروز روز قیامت است . و این امامت در فرزندان علی تا روز قیامت خواهد ماند... امام حلال خدا را حلال وحرام خدا را حرام ، حدود الهی را اقامه و ازدین خدا حفاظت می‌نماید و با حکمت و مو عظه حسنه و دلیل نافذ به را ه خدا دعوت می کند . امام مانند خورشید درخشان برای عالم است و او در افقی قرار دارد که دستها و چشم‌ها را یارای رسیدن به آن نیست ... چه کسی می تواند ادعای نیل به معرفت به امام را داشته باشد و او را تعیین و اختیار نماید؟! هیهات، هیهات : نه هرگز هرگز، عقل‌ها در وصف تنها شانی از شوونات و فضلی از فضائل امام سرگشته و سرگردان و اندیشمندان متحیر و دیدگان درمانده و ناتوان گشته چگونه حقیقت امامت قابل دسترسی است؟! انتخاب مردم کجا این حقیقت کجا؟! عقل ها کجا و این حقیقت کجا؟! گمان کرده اند این امامت در غیر آل رسول صلی الله و آله و سلم است بخدا قسم نفسشان به آنان دروغ گفته و اباطیل آنان را به آرزو انداخته است و در نتیجه به پرتگاهی بلند و مشکل و لغزنده پا گذارده‌اند که پاهاشان از آن خواهد لرزید و سقوط خواهند کرد با عقولی سرگردان ، نا قص و بایر و عقایدی گمراه کننده در صدد نصب امام بر آمده اند که جز دوری از مقصد نتیجه ای نخواهند گرفت ... خداوند می فرماید : «ما لکم کیف تحکمون ام لکم کتاب فیه تدرسون ان لکم فیه لما تخیرون ام لکم ایمان علینا بالغه الی یوم القیامه ان لکم لما تحکمون »(قلم 36 تا 41 ) چه شده است شما را چرا چنین حکم می کنید نکند کتابی از آسمان دارید که در آن می خوانید که آنچه خود بخواهید برای شما خواهد بود یا اینکه پیمانی تا قیامت با خدا دارید مبنی بر اینکه هر آنچه حکم می کنید ا زما گرفته اید؟ و خداوند فرمود :(افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها» (محمد -24 ) آیا در قرآن تدبرنمی کنند یا بر دل های آ نها قفل زده شده است؟ خداوند می فرماید : (أفمن یهدی الی الحق احق ان یتبع امن لایهدی الا ان یهدی فما لکم کیف تحکمون» (یونس 35 ) آیا آنکه خود ، هدایت کننده مردم به سوی حق است شایسته تر است از او تبعیت کنند یا آنکه تا را هنمایی اش نکنند هدایت نمی یابد ،چه می شود شما را چرا اینگونه حکم می کنید؟! (ص444 تا 455 )
سؤال هفتم : اهل سنت وارثین کتاب را در آیه 32 سوره فاطر که می فرماید: ما بندگان برگزیده خود را وارثین کتاب قرار دادیم را «امت اسلامی» تفسیر کرده اند:«ثم اورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عباد نا » و بر اساس این تفسیر معتقدند که فهم و معرفت دینی به مردم واگذار شده است و بر این اساس مرجعیت علمی امامان شیعه و اهل بیت پیامبر اکرم (ص) را نفی می کنند . دکتر سروش دقیقا همین مبنا را پذیرفته و در جدید ترین نظریه خود به صراحت بیان نموده است و این اعتقاد با اعتقاد اهل سنت تطبیق کامل دارد . سؤال این است که مرادازبندگان برگزیده درآیه شریفه چه کسانی هستند و نتیجه این وراثت چیست؟
امام رضا(ع) :
« نظر من این است که خداوند از «بندگان برگزیده»، «عترت طاهره» را اراده نموده است زیرا در ادامه این آیه می‌فرماید: بعضی ازبندگان من ظالم به خویشتن هستند و برخی میانه‌رو و برخی دیگر در خیرات پیش قدم هستند: «فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرات باذن الله و هوالفضل الکبیر» و سپس در آیه بعد می‌فرماید همه این بندگان برگزیده در بهشت هستند :‌«جنات عدن یدخلونها یحلون فیها من اساور من ذهب»
پس اگر مراد از بندگان برگزیده «امت اسلامی» است پس چگونه گروه ظالم نسبت به نفس واردبهشت می‌شوند؟»
«خداوند «عترت طاهره» را توصیف به پاکی و زدودن رجس از آنها نموده است :‌«انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیراً» (احزاب 33) خداوند اراده کرده است که از شما اهل بیت رجس را بزداید و شما را کاملا تطهیر نماید و پیامبر اکرم آنها را عدل کتاب قرارداده است که در فهم و معرفت دینی مردم را تعلیم می‌دهند: «انی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی اهل بیتی الا و انهما لن یفترقا حتی یردا علی الحوض فانظروا کیف تخلفونی فیهما ایها الناس لاتعلموهم فانهم اعلم منکم» من دو شی‌ء و گرانبها را درمیان شما باقی می‌گذارم :‌کتاب و عترتم که اهل بیت من هستند بدانید که اینها از همدیگر جدا نمی‌شوند تا در حوض کوثر به من برسند پس دقت کنید که در مورد آنها بعداز من چه می‌کنید ای مردم به آنان چیزی نیاموزید زیرا آنان از شما عالم‌ترند.
وبر این اساس مساله طهارت و وراثت کتاب در مورد برگزیدگان هدایت شده مطرح شده است و آنها از فاسقین تفکیک شده‌اند و این حقیقت را خداوند عز و جل چنین می‌فرماید:‌«و لقد ارسلنا نوحا و ابراهیم و جعلنا فی ذریتهما النبوه و الکتاب فمنهم مهتد و کثیر منهم فاسقون» ]حدید 26[ نوح و ابراهیمن را فرستادیم و نبوت و کتاب را در فرزندان آنها قرار دادیم. بعضی ازاین فرزندان هدایت یافته‌آند و کثیری از آنها فاسق‌اند.
همچنین خداوند در آیات 45 و 46 سوره هود، فرزند نوح را به علت آنکه فاسق بوده است از اهل بیت او محسوب نکرد: «فقال ربّ انّ ابنی من اهلی و ان وعدک الحق و انت احکم الحاکمین ـ یا نوح انه لیس من اهلک انه عمل غیر صالح فلا تسألن ما لیس لک به علم انی اعظک ان تکون من الجاهلین» نوح گفت: پروردگارا فرزند من از اهل من است و وعده تو که نجات اهل من است حق می‌باشد و تو بهترین حکم کنندگان هستی (خداوند فرمود:) ای نوح او از اهل بیت تو نیست بلکه او عمل غیرصالحی است و از من به آنچه علم نداری درخواست نکن و من تو را بیم می‌دهم که اگر از جاهلین باشی.» (ص 468 تا 473)
سؤال هشتم: گفته می‌شود که امامان شیعه مطالبی را می‌گویند که نه در کتاب آمده و نه در کلام رسول خدا (ص) و چون با رحلت پیامبر اکرم (ص) وحی و ارتباط مستقیم با خداوند منقطع شده است بنابراین آنچه امامان شیعه می‌گویند و مستند به قرآن و کلام رسول خدا (ص) نیست یا باید تشریع باشد و یا باید فهم و قرائتی از دین ، و چون هیچکدام مستند به وحی نیست پس برای دیگران حجت نمی‌‌باشد. (نظریه دکترسروش)
سؤال این است که آنچه امامان عظیم القدر شیعه می‌گویند و مستقیما به آیه‌ای از قرآن یا سنت رسول خدا (ص) استناد نمی‌کنند، آیا تبیین کلام وحی است و یا مطالب جدیدی است که به نظر آنها رسیده است؟ و به تعبیر دیگر کلام آنها نسبت به وحی، تبیین است یا اجتهاد؟
امام رضا (ع):
«رسول خدا (ص) آنچه از حلال و حرام و فرائض و احکام بیان نموده است کاملا تابع وحی و تسلیم امر و رساننده از سوی خدا بوده است و این حقیقت در کلام خداوند آمده است که: «ان اتبع الا ما یوحی الی» ]یونس 15[ من تبعیت نمی‌کنم مگر آنچه به من وحی شده است.
ما اهل بیت تجویز نمی‌کنیم آنچه را که رسول خدا (ص) تجویز نکرده باشد و همچنین امر نمی‌کنیم خلاف آنچه را او امر کرده است به آن مگر به خاطر خوف و ضرورت ]تقیه[ و هرگز آنچه را او حرام کرده است حلال نمی‌کنیم و آنچه را او حلال کرده است حرام نمی‌کنیم زیرا ما تابع رسول خدا (ص) و تسلیم او هستیم چنانکه رسول خدا (ص) تابع و تسلیم امر پرودگار خویش بود. کلام ما بر مبنای این آیه است که: «ما آتیکم الرسول فخذوه و ما نهیکم عنه فانتهوا» [حشر7] آنچه را رسول خدا برای شما آورد بپذیرید و آنچه شما را از آن نهی کرده است باز ایستید.» (ص 685 تا 687)
نویسنده: حجت الاسلام احمد امید
قرآن‏شناسی از دیدگاه امام خمینی(ره)
قرآن شناسان تاكنون قرآن را از زاویه‏های مختلف نگاه كرده‏اند. همچنین افكار و اندیشه‏های امام خمینی (ره) به عنوان یك قرآن شناس برجسته و تأثیرگذار بر مسلمانان از جهات گوناگون بررسی و تحقیق شده است. نویسنده مقاله حاضر كوشیده است تا قرآن‏شناسی امام را از نظر راه و رسم برخورداری از قرآن طرح و شرح كند. ما امیدواریم كه این مقاله از یك سو فتح بابی باشد برای قرآن‏شناسی دیگران و از سوی دیگر، گامی هرچند كوچك در فراخوانی از همه آنان كه مایلند در ویژه‏نامه قرآن‏شناسی امام خمینی ما را یاری رسانند.

این كتاب بزرگ الهی كه از عالم غیب الهی و قرب ربوبی نازل شده... از بزرگترین مظاهر رحمت مُطلقه الهیه است. این مطلبی است كه امام خمینی در كتاب آداب الصلواة عنوان كرده‏اند.
 

قرآن شریف به قدری جامع لطایف و حقایق و سرایر و دقایق توحید است كه عقول اهل معرفت در آن حیران می‏ماند. این، اعجاز بزرگ این صحیفه نورانیه آسمانی است، نه فقط حسن تركیب و لطف بیان و غایت فصاحت و نهایت بلاغت و كیفیت دعوت و اخبار از مغیبات و اِحكام اَحكام و اتقان تنظیم عایله و امثال آن، كه هر یك مستقلاً اعجازی فوق طاقت و خارق عادت است. بلكه می‏توان گفت این كه قرآن شریف معروف به فصاحت شد و این اعجاز در بین سایر معجزات مشهور آفاق شد، برای این بود كه در صدر اول اعراب را این تخصص بود و فقط این جهت از اعجاز را درك می‏كردند و جهات مهم‏تری كه در آن موجود بود و جهت اعجازش بالاتر و پایه ادراكش عالی‏تر بود اعراب آن زمان درك نكردند. الآن نیز آنهایی كه هم افق آنها هستند، جز تركیبات لفظیه و محسنات بدیعیه و بیانیه چیزی از این لطیفه الهیه ادراك نكنند.1
قرآن یك سفره گسترده‏ای است كه همه از آن استفاده می‏كنند، منتها هر كس به وضعی استفاده می‏كند.2 آن برای رشد جهانیان و نقطه جمع همه مسلمانان بلكه عایله بشری از مقام شامخ احدیت به كشف تام محمدی (ص) تنزل كرد كه بشریت را به آنچه باید برسند، برساند. این صحیفه الهیه، كتاب احیای قلوب به حیات ابدی علم و معارف الهیه است. این كتاب خداست و به شؤون الهیه جل و علا دعوت می‏كند.4
اهداف و مقاصد نزول قرآن
ما باید مقصود از تنزیل این كتاب را قطع نظر از جهات برهانی، كه خود به ما مقصد را می‏فهماند، از خود كتاب خدا اخذ كنیم. صاحب كتاب مقصد خود را بهتر می‏داند. اكنون به فرموده‏های این مصنف راجع به شؤون قرآن نظر می‏كنیم، می‏بینیم خود می‏فرماید: "ذالك الكتاب لاریب فیه هدی" للمتقین". این كتاب را كتاب هدایت خوانده است. می‏بینیم در یك سوره كوچك چندین مرتبه می‏فرماید: "ولقد یسرنا القرآن للذكر فهل من مذكر" می‏بینیم می‏فرماید "وانزلنا الیك الذكر تبین للناس ما نزل الیهم و لعلهم یتفكرون". می‏فرماید: "كتاب انزلناه مبارك لیدبروا آیاته و لیتذكر اولوالالباب". (سوره ص آیه29)
بدان كه این كتاب شریف، چنانچه خود بدان تصریح فرموده، كتاب هدایت و راهنمای سلوك انسانیت و مربی نفوس و شفای امراض قلبیه و نوربخش سیر الی الله است. بالجمله، خدای تبارك و تعالی به واسطه سعه رحمت بر بندگان، این كتاب شریف را از مقام قرب و قدسی خود نازل فرموده و بر حسب تناسب عوالم تنزل داده تا به این عالم ظلمانی و سجن طبیعت رسیده و به كسوه الفاظ و صورت حروف درآمده، برای استخلاص مسجونین در این زندان تاریك دنیا رهایی مغلولین در زنجیرهای آمال و امانی و رساندن آنها از حضیض نقص و ضعف و حیوانیت به اوج كمال و قوت و انسانیت.5،
مقصد قرآن، چنانچه خود آن صحیفه نورانیه می‏فرماید: هدایت به سبل سلامت است و اخراج از همه مراتب ظلمات است به عالم نور و هدایت به طریق مستقیم است. باید انسان به تفكر در آیات شریفه مراتب سلامت را از مرتبه دانیه آن، كه راجع به قوای ملكیه است تا منتهی النهایه آن كه حقیقت قلب سلیم است... به‏دست آورد. و سلامت قوای ملكیه و ملكوتیه گم شده قاری قرآن باشد، كه در این كتاب آسمانی این گم شده موجود است و باید با تفكر آنرا استخراج كند.6 هیچ جا بهتر از قرآن نیست. هیچ مكتبی بالاتر از قرآن نیست. این قرآن است كه ما را هدایت می كند به مقاصد عالیه كه در باطن ذاتمان توجه به او هست و خودمان نمی‏دانیم. 7
اتصال معنویت به مادیات و انعكاس معنویت در همه جهات مادیت از خصوصیات قرآن است كه افاضه فرموده است. قرآن در عین حالی كه یك كتاب معنوی، عرفانی و آنطوری است كه به دست ماها، به خیال ماها، به خیال جبرییل امین هم نمی‏رسد، در عین حال یك كتابی است كه تهذیب اخلاق می‏كند، استدلال هم می‏كند، حكومت هم می‏كند، و وحدت را هم سفارش می‏كند و قتال را هم سفارش می‏كند
[ آرمان اصلی وحی این بوده است كه برای بشر معرفت ایجاد كند، معرفت به حق تعالی در راس همه امور این معناست. اگر تزكیه گفته شده و دنبالش تعلیم گفته شده است، برای این است كه نفوس تا تزكیه نشوند نمی‏توانند برسند.9] از مقاصد و مطالب آن، دعوت به تهذیب نفوس و تطهیر بواطن از ارجاس طبیعت و تحصیل سعادت و بالجمله، كیفیت سیر و سلوك الی الله است10
قرآن و كتاب‏های حدیث، كه منابع احكام و دستورات اسلام است با رساله‏های عملیه كه توسط مجتهدین عصر و مراجع نوشته می‏شود، از لحاظ جامعیت و اثری كه در زندگی اجتماعی می‏تواند داشته باشد به كلی تفاوت دارد نسبت اجتماعیات قرآن با آیات عبادی آن، از نسبت صد به یك هم بیشتر است.11 كتابی است كه آدمی باید از اینجا تا آخر دنیا و تا آخر مراتب حركت بكند، یك همچو كتابی است كه هم معنویات انسان را درست می‏كند و هم حكومت را درست می‏كند، همه چیز توی قرآن هست.12 قرآن كتاب تعمیر مادیات نیست. همه چیز است. انسان را به تمام ابعاد تربیت می‏كند، مادیات را در پناه معنویات قبول دارد ، و مادیات را تبع معنویات قرار می‏دهد.13 ما یك همچو كتابی داریم كه مصالح شخصی، مصالح اجتماعی، مصالح سیاسی، كشورداری و همه چیزها در آن هست. قرآن مشتمل بر تمام معارف است و تمام مایحتاج بشر است.15
انگیزة بعثت بسط این سفره در بین بشر از زمان نزول تا آخر است این یكی از انگیزه‏های كتاب است و انگیزه بعثت است. "بعث الیكم" رسولی را كه تلاوت می‏كند بر شما قرآن را، آیات الهی را، ویزكیهم و یعلمهم الكتاب الحكمه" این شاید غاین این تلاوت باشد، تلاوت می‏كند برای تزكیه و برای تعلیم و برای تعلیم همگانی، تعلیم همین كتاب و تعلیم حكمت كه آن هم از همین كتاب است. پس انگیزه بعثت نزول قرآن است و انگیزه تلاوت قرآن بر بشر این است كه تزكیه پیدا كنند و نفوس مصفا بشوند از این ظلماتی كه در آنها موجود است تا اینكه بعد از اینكه نفوس مصفا شدند، ارواح و اذهان آنها قابل این بشود كه كتاب و حكمت را بفهمند.16 انگیزه نزول این كتاب مقدس این است كه این كتاب در دسترس همه قرار بگیرد و همه از او به اندازة سعه وجودی و فكری خودشان استفاده كنند. 17
مهجوریت قرآن و راه‏های رهایی از آن
اكنون ببیینم چه گذشته است بر كتاب خدا، این ودیعه الهی و ماترك پیامبر اسلام - صلی الله علیه و آله و سلم. مسایل اسف انگیزی كه باید برای آنها خون گریه كرد، پس از شهادت حضرت علی شروع شده است. خودخواهان و طاغوتیان، قرآن كریم را وسیله‏ای كردند برای حكومتهای ضد قرآنی و مفسران حقیقی قرآن و آشنایان به حقایق را با بهانه‏های مختلف و توطیه‏های از پیش تهیه شده آنان را عقب زده و با قرآن در حقیقت، قرآن را، كه برای بشر تا ورود به حوض، بزرگترین دستور زندگانی مادی و معنوی بوده و هست از صحنه خارج كردند و هر چه این بنیان كج به جلو آمد، كجی‏ها و انحراف‏ها افزون شد. تا آنجا كه قرآن كریم را كه برای رشد جهانیان و نقطه جمع همه مسلمانان، بلكه عایله بشری، از مقام شامخ احدیت به كشف تام محمدی تنزل كرد، كه بشریت را به آنچه باید برسند، برساند و این ولیده "علم الاسماء" را از شر شیاطین و طاغوت‏ها رها سازد، و جهان را به قسط و عدل برساند و حكومت را به دست اولیاء الله معصومین، علیهم صلوات الاولین و الاخرین بسپارد تا آنان به هر كه صلاح بشریت است بسپارند، چنان از صحنه خارج نمودند كه گویی نقشی برای هدایت ندارد... و مع‏الاسف به دست دشمنان توطیه‏گر و دوستان جاهل، قرآن، این كتاب سرنوشت ساز، نقشی جز در گورستان‏ها و مجالس مردگان نداشت و ندارد و آن كه باید وسیله جمع مسلمانان و بشریت و كتاب زندگی آنان باشد، وسیله تفرقه و اختلاف گردید و یا به كلی از صحنه خارج شد.18
ای قرآن، ای تحفه آسمانی و ای هدیه رحمانی! تو را خدای جهان برای زنده كردن دل‏های ما و باز كردن گوش و چشم توده مردم فرستاد، تو نور هدایت و رهنمای سعادت ما هستی تو ما را از منزل حیوانی می‏خواهی به اوج انسانی وجود رحمانی برسانی، فسوسا كه آدمیزادگان قدر تو را ندانسته و پیروی تو را فرض خود نشمردند، اسفا كه قانون های تو در جهان عمل نشد تا همین ظلمتخانه و جایگاه مشتی وحشیان و درندگان كه خود رامتمدنین جهان می‏دانند، رشك بهشت برین شود و عروس سعادت در همین جهان در آغوش همه درآید. 19
اسلام همه چیز برای مسلمین آورده است، همه چیز، قرآن در آن همه چیز است لكن مع‏الاسف ما استفاده از آن نكرده‏ایم و مسلمین مهجورش كردند یعنی استفاده‏ای كه باید از آن بكنند نكردند. 20
قرآن و اسلام مهجور و مظلوم‏اند، برای اینكه مهجوریت قرآن و مهجوریت اسلام به این است كه مسایل مهم قرآنی و مسایل مهم اسلامی یا به كلی مهجور است یا برخلاف آنها بسیاری از دولت‏های اسلامی قیام كرده‏اند. 21
بر قرآن آموز و آنكه از قرآن بهره می بردلازم است كه یكی دیگر از آداب مهمه را به كار بندد تا استفاده حاصل شود و آن رفع موانع است كه ما از آنها تعبیر می‏كنیم به حجب بین مستفید قرآن. این حجابها بسیار است كه ما به بعض از آنها اشاره می‏نماییم.
از حجاب‏های بزرگ، حجاب خودبینی است كه شخص متعلم، خود را به واسطه این حجاب مستغنی بیند و نیازمند استفاده نداند. و این از شاهكارهای مهم شیطان است كه همیشه كمالات مرهومه را بر انسان جلوه دهد و انسان را به آنچه كه دارد راضی و قانع كند و ماورای آنچه پیش اوست، هر چیز را از چشم او ساقط كند. مثلاً اهل تجوید را به همان علم جزیی قانع كند و آن را در نظر آنها جلوه‏های فراوان دهد و دیگر علوم را از نظر آنها بیفكند و حَمَله قرآن را پیش آنها به خود آنها تطبیق دهد و آنها را از فهم كتاب نورانی الهی و استفاده از آن محروم كند و اصحاب ادبیت را به همان صورت بی‏مغز راضی كند و تمام شؤون قرآن را در همان كه پیش آنهاست نمایش دهد. و اهل تفاسیر به طور معمول را سرگرم كند به وجوه قرایات و آرای مختلف از باب لغت و وقت نزول و شأن نزول و مدنی و مكی بودن و تعداد آیات و حروف و امثال این امور... شخص مستفید باید تمام این حجب را خرق كند و از ماورای این حجب به قرآن نظر كند و در هیچیك از این حجاب‏ها توقف نكند كه از قافله سالكان الی الله باز ماند و از دعوت‏های شیرین الهی محروم شود.22
یكی دیگر از حجاب‏هایی كه مانع از استفاده از این صحیفه نورانیه است، اعتقاد به آن است كه جز آن كه مفسرین نوشته یا فهمیده‏اند، كسی را حق استفاده از قرآن شریف نیست. و تفكر و تدبر را به تفسیر به رای كه ممنوع است، اشتباه نمودند و به واسطه این رأی فاسد و عقیدة باطله، قرآن شریف را از جمیع فنون استفاده عاری و قرآن را به كلی مهجور نموده‏اند در صورتی كه استفادات اخلاقی و ایمانی و عرفانی به هیچ وجه مربوط به تفسیر نیست تا تفسیر به رأی باشد. 23
یكی دیگر از حجب كه مانع از فهم قرآن شریف و استفاده از معارف و مواعظ این كتاب آسمانی است، حجاب معاصی و كدورات حاصله از طغیان و سركشی نسبت به ساحت پروردگار عالمیان است كه قلب را حاجب شود از ادراك حقایق. 24
از حجب غلیظه، كه پرده ضخیم است بین ما و معارف و مواعظ قرآن، حجاب حب دنیاست كه به واسطه آن قلب تمام هم خود را صرف آن كند و وجهه قلب یكسره دنیوی شود و قلب به واسطه این محبت از ذكر خدا غافل شود و از ذكر و مذكور اعراض كند. و هرچه علاقه‏مندی به دنیا و اوضاع آن زیادت شود، پرده و حجاب قلب ضخیم‏تر گردد. 25
مادامی كه انسان در حجاب خود هست نمی‏تواند این قرآن را كه نور است و به حسب فرمایش خود قرآن، نور است، نور را كسانی كه در حجاب هستند پشت حجاب‏های زیاد هستند، نمی‏توانند ادراك كنند. گمان می‏كنند كه می‏توانند اما نمی‏توانند. تا انسان از حجاب‏های بسیار ظلمانی خود خارج نشود، تا گرفتار هواهای نفسانی است، تا گرفتار خودبینی‏هاست، تا گرفتار چیزهایی است كه در باطن خود ایجاد كرده است از ظلماتی كه بعضی‏ها فوق بعض است، لیاقت پیدا نمی‏كند انسان كه این نور الهی در قلب او منعكس شود. 26
راه‏های ترویج قرآن (اصول ترویج قرآن)
یكی از وصایای رسول اكرم (ص) وصیت به تلاوت قرآن است. و فضل تلاوت و حفظ و حمل و تمسك و تعلم و مداومت و مزاولت و تدبر در معانی و اسرار آن بیش از آن است كه به فهم قاصر ما درست آید و آنچه از اهل بیت عصمت -علیهم السلام - درخصوص آن وارد شده است در این اوراق نگنجد؛ و ما به بعض آن قناعت می‏كنیم فرموده: قرآن عهد خداوند است به سوی بندگان؛ همانا سزاوار است كه هر فرد مسلمانی در هر روز به آن عهد نظر كند و از آن پنجاه آیه قرائت كند. فرمود حضرت سجاد علیه السلام- كه آیات قرآن خزانه‏هایی است، پس هر وقت گشوده شد خزینه‏ای، سزاوار است كه نظر كنی در آن. و در اخبار رجوع به آن و تدبر در معانی آن بسیار وارد است. و در حدیث است كه: مؤمنی كه قرائت قرآن كند در حال جوانی، داخل شود قرآن به گوشت و خون او، و او را خداوند با سفرای كرام نیكوكار قرار دهد، و قرآن پناه اوست در قیامت و در محضر حق گوید: خداوندا هر عاملی اجر عملش را گرفت غیر از عامل به من، پس بهترین عطایای خود را به او برسان. پس خدای تعالی به او بپوشاند دو حله از حله‏های بهشتی و بر سر او تاج كرامت نهد. پس خطاب شود: آیا راضی شدی؟ قرآن عرض كند: من امید بیشتر داشتم پس امن و امان را به دست راست او دهند و حذر را به چپ. پس داخل بهشت شود و به او گفته شود قرائت كند و بالا بیا درجه‏ای پس به قرآن خطاب شود: آیا او را به مقامات رساندم و تو راضی شدی؟ عرض كند آری فرمود حضرت صادق ـ علیه‏السلام ـ كه كسی كه قرآن را بسیار قرائت كند و با او عهد تازه كند به مشقت كشیدن در حفظ آن، دو اجر به او عطا فرمایند و از این حدیث شریف معلوم می‏شود كه مطلوب در تلاوت قرآن شریف آن است كه در اعماق قلب انسان تأثیر كند. 27
و از آداب لازمه قرائت قرآن، كه در تأثیر در قلوب سمت رُكنیت دارد و بدون آن هیج عملی را قیمتی نیست، بلكه ضایع و باطل و موجب سخط الهی است، اخلاص است كه سرمایه مقامات اخرویه و رأس المال تجارت آخرت است. در این باب نیز در اخبار اهل بیت (ع) سفارش بلیغ شده است از آن جمله آن است كه جناب كلینی، حدیث كند: قاریان قرآن سه گروه‏اند: یكی آنان كه قرائت قرآن را سرمایه معیشت اتخاذ نمودند و به واسطه آن از ملوك حقوق و شهریه گیرند و بر مردم تقدم جویند و دیگر، آنان‏كه حفظ حروف و صورت قرآن كنند و تضییع حدود آن نمایند و او را پشت سر اندازند چنانچه سوار قدح خود را به پشت آویزد، خداوند زیاد نكند این قسم حَمَله قرآن را، و طایفه دیگر آنان هستند كه قرآن را تلاوت كنند و با دوای قرآن دردهای قلب خود را علاج كنند. 28
از آداب قرائت، كه موجب تأثیر در نفس نیز هست و سزاوار است كه شخص قاری مواظبت آن كند، ترتیل در قرائت است و آن، به طوری كه در حدیث است، عبارت است از حد توسط بین سرعت و تعجیل در آن و تأنی و فتور مفرط كه كلمات از هم متفرق و منتشر گردد گوید پرسیدم از حضرت صادق سلام الله علیه از قول خدای تعالی كه می‏فرماید: "و رتّل القرآن ترتیلاً" فرمود یعنی اظهار كن آنرا اظهار كاملی و سرعت مكن در آن چنانچه در شعر سرعت می‏كنی و متفرق مكن اجزای آنرا چون ریگهای متفرق كه اجزایش با هم ملتیم نشود، لیكن قرائت كنید كه تأثیر در قلوب كند و دل‏های سخت شما را به فزع آورد و هّم شما آخر سوره نباشد یعنی مقصود شما آن نباشد كه قرآن را در چند روز ختم كنید و یا این سوره را به زودی ختم نموده و به آخر برسانید پس انسان كه می‏خواهد كلام خدا را قرائت كند و به آیات الهیه قلب قاسی خود را مداوا كند و با كلام جامع الهی شفای امراض قلبیه خود را بگیرد و با نور هدایت این مصباح منیر غیبی و این نور را دریابد، باید اسباب ظاهریه و باطنیه آن را فراهم كند و آداب صوریه و معنویه آن را فراهم كند، نه مثل آن كه اگر گاهگاهی هم تلاوت قرآن كنیم، علاوه بر آن كه از معانی و مقاصد آن و اوامر و نواهی و وعظ و زجر آن به كلی غافلیم، و گویی آیاتی كه در آن ذكر اوصاف جهنم و عذاب الیم آن یا بهشت و كیفیات نعیم آن گردیده به ما ربطی ندارد و نعوذ بالله در خواندن كتاب قصه حضور قلب ما بیشتر و حواس ما جمع‏تر است از كتاب كریم خدایی - از آداب ظاهر آن نیز غفلت كنیم. 29
مطلوب در قرائت قرآن كریم آن است كه درقلب صورت آن نقش بندد و اوامر و نواهی آن تأثیر كند، و دعوت آن جایگزین شود و این مطلوب حاصل نشود مگر آن كه آداب قرائت ملحوظ شود مقصود از آداب آن نیست كه پیش بعضی قراء متداول شده است كه تمام همّ و همت منصرف به مخارج الفاظ و تادیه حروف شود بلكه مقصود آدابی است كه در شریعت مطهره منظور شده است كه اعظم و عمدة آنها تفكر و تدبر و اعتبار به آیات آن است. 30
یكی از آداب مهمه قرائت قرآن، كه عارف و عامی در آن شركت دارند، و از آن نتایج حسنه حاصل شود و موجب نورانیت قلب و حیات باطنی شود، "تعظیم" است/ و آن موقوف به فهم عظمت و بزرگی و جلالت و كبریای آن است. 31
ما همه قرآن شریف را می‏دانیم كه از معدن وحی الهی برای تكمیل بشر و تخلیص انسان از محبس ظلمانی طبیعت و دنیا نازل شده است و وعده و وعید آن همه حق صراح و حقیقت ثابته است و در تمام مندرجات آن شایبه خلاف واقع نیست، با این وصف این كتاب بزرگ الهی در دل سخت ما به اندازة یك كتاب قصه تأثیر ندارد نه دلبستگی به وعده‏های آن داریم تا دل را از این دنیای دنی و نشئه فانیه برگیریم و به آن نشیه باقیه بربندیم و نه خوفی از وعید آن به قلب ما حاصل آید تا از معاصی الهیه و مخالفت با ولی نعمت احتراز كنیم، این نیست جز آنكه حقیقت و حقیقت قرآن به قلب ما نرسیده و دل ما به آن نگرویده. 32
از حضرت رسول، صلی الله علیه و آله، روایت شده كه هر كه فاتحه الكتاب را قرائت كند، ثواب قرائت قرآن به او می‏دهند. و در روایت دیگر است كه مثل آن است كه تمام قرآن را قرائت نموده... از حذیفه بن یمان رضی الله عنه منقول است كه حضرت رسول خدا (ص) فرمود، "خدای تعالی می‏فرستد عذاب حتم مقضی را برای قومی، پس قرائت كند بچه‏ای از بچه‏های آنها در كتاب: "الحمدلله رب العالمین" چون خدای تعالی می‏شنود چهل سال عذاب را از آنها مرتفع كند. و از ابن عباس منقول است كه در حالی كه ما نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله بودیم، ناگاه فرشته‏ای آمد و گفت بشارت باد ترا دو نوری كه به تو داده شده و به انبیای قبل از تو داده نشده آن دو نور فاتحه‏الكتاب و خواتیم سورة بقره است. [كسی ] قرائت نكند هرگز حرفی از آن را مگر آنكه حاجت او می‏دهم. 33
آثار انس با قرآن
تلاوت قرآن در واقع زمانی مطلوب است كه در اعماق قلب انسان تأثیر كند و باطن انسان صورت كلام الهی گردد و از مرتبه ملكه به مرتبه تحقق رسد و اشاره به این فرموده آنجا كه می‏فرماید، جوان مؤمن اگر قرائت كند، قرآن در گوشت و خون او وارد شود. و این كنایه از آن است كه صورت قرآن در قلب مستقر و جایگزین گردد به طوری كه خود باطن انسان كلام الله مجید و قرآن حمید گردد به اندازه لیاقت و استعدادش. 34
كسی كه خود را عادت داد به قرائت آیات و اسمای الهیه از كتاب تكوین و تدوین الهی، كم‏كم قلب او صورت ذكری و آیه‏ای به خود گیرد و باطن ذات محقق به ذكر الله و اسم الله و آیت الله شود. 35
فرزندم! با قرآن این بزرگ كتاب معرفت آشنا شو، حتی اگر شده با قرائت آن. و راهی از آن به سوی محبوب باز كن و تصور نكنی كه قرائت بدون معرفت اثری ندارد كه این وسوسه شیطان است. آخر، این كتاب از طرف محبوب است برای تو و برای همه كس و نامه محبوب محبوب است اگرچه عاشق و محب مفاد آنرا نداند و با این انگیزه حب محبوب كه كمال مطلوب است به سراغت آید و شاید دستت گیرد. 36
جناب عارف بزرگوار و شیخ عالی مقدار ما می‏فرمودند كه مواظبت بر آیات شریفه آخر سورة "حشر" از آیه شریفه "یا ایها الذین امنو اتقوا الله و لتنظر نفس ما قدمت لغد" تا آخر سورة مباركه با تدبر در معنی آنها در تعقیب نمازها خصوصاً در اواخر شب كه قلب فارغ البال است، خیلی مؤثر است در اصلاح نفس. 37
كسی كه تفكر و تدبر در معانی قرآن كرد، در قلب آن اثر كند و كم كم به مقام متقین رسد و اگر توفیق الهی شامل حالش شود، از آن مقام نیز بگذرد و هر یك از اعضاء و جوارح و قوای آن، آیه‏ای از آیات الهیه شود/ و شاید جزوات و جذبات خطابات الهیه او را از خود بیخود كند و حقیقت "اقرا و اصعد" را در همین عالم دریابد تا آن كه كلام را بی‏واسطه از متكلمش بشنود و آنچه در وهم من و تو ناید آن شود. 39
 منابع:
1.امام خمینی، آداب الصلوه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1370ش.
2.امام خمینی، جلوه‏های رحمانی، معاونت فرهنگی بنیاد شهید انقلاب اسلامی، چاپ اول، 1371 ش.
3.امام خمینی، ولایت فقیه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1373 ش.
4.امام خمینی، شرح حدیث عقل و جهل، نسخه خطی موجود در مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
5.امام خمینی، كشف الاسرار، انتشارات مصطفوی، قم.
6.امام خمینی، چهل حدیث، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1371 ش.
7.امام خمینی، صحیفه نور، (مجموعه 22 جلدی) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول.

كاشيكاري

مقدمه

هنگاميكه كلمه كاشي به گوش اكثرمردم مي رسد، بي درنگ واژه كاشي سراميكي درذهن آنها تداعي مي گردد.البته جاي تعجب نيست چراكه كاشي سراميكي بي شك رايج ترين پوشش مورداستفاده درهنرمعماري وتزئين اماكن مسكوني وتجاري محسوب مي شود.كاربردكاشي سراميكي از4000 سال قبل ازميلاد درمصرباستان تا استفاده درسفينه هاي فضايي درعصر حاضر ازتاريخچه اي طولاني برخورداراست. كاشي سراميكي با توجه به ايجاد نمايي زيبا وبه عنوان پوشش رايج، نقش كليدي درمعماري اماكن مسكوني دارد.

كاشي راميتوان درمنازل به عنوان تزئين ديوارها، روي پيشخوان آشپزخانه ورستورانها،محوطه هاي اطراف وان ودوش حمام،فضاي اطراف شومينه وغيره مورداستفاده قرارداد.كاشي سراميكي،فضاي خارج ازمنازل مانندتراس ها،ورودي ها وگذرگاه هاي اطراف منازل،استخرها،فضاهاي اطراف حوضچه هاي آب گرم وسونا،بام ها، ديوارباغ ها، سردرهاي منقوش منازل وحتي نقوش تزئيني روي ديوار خارجي منازل رامزين وباشكوه مي نمايد. طيف بسيار وسيع رنگ، طرح، اندازه ونقش دركاشي ها امكان طراحي وتزئين همه نوع بناهاي سنتي ومدرن را دراختيار نصابان قرارميدهد.

كاشي،به مفهومي وسيع تر،به هرواحد تقريبا كوچك ونازك با شكلي هندسي اطلاق مي شودكه درتعدادزيادجهت پوشش سطوح مورداستفاده قرارمي گيرد.اين بدان معني است كه كاشي لزوما ازجنس سراميك نيست. كاشي هاي انعطاف پذير وينيلي كف و پاركتهاي چوبي دومثال بارز دراين زمينه هستند.بسياري ازسنگهاي طبيعي نظير لوح هاي سنگي، سنگهاي مرمر و مرمر رگه دار نيز مانند كاشي مورداستفاده قرارمي گيرند.نام ديگر اين پوششها،سنگهاي پرداخت شده است.برخلاف سنگ فرش هاي شيارداربااشكال، ابعاد وضخامتهاي گوناگون،سنگهاي پرداخت شده رابا اره هاي مخصوص به ابعادمختلف وبه دوصورت صيقلي يا زبر درمي آورند.كاشي هاي سيماني نيزكه بسيارمشابه مدل سراميكي خودهستند،نوع ديگري ازكاشي ها محسوب مي شوند.

اولين نمونه هاي كاشي سراميكي به دوران ماقبل تاريخ بازمي گردند.اين كاشي هاي زمخت وطبيعي ازخاك رس طبيعي وبه شكل چهارگوش ساخته شده ودرزير نور خورشيد خشك    مي شدند.بيش از6000سال قبل واحتمالا درمصر باستان،مردم پي بردندكه پختن كاشي هاي رسي دريك كوره آنها رامستحكم ترومقاوم تردربرابرجذب آب مي نمايد.درهمان دوره كاشي سازان مخلوطهاي متفاوتي ازخاك رس راموردآزمايش قراردادندوآنها راجهت بادوام ترنمودن بدنه كاشي(بيسكوئيت- Bisque) با موادي نظير سنگ گچ پودرشده، سنگ رست،تالك،ميكا يا ماسه مخلوط مي كردند.

مقاومت دربرابر رطوبت رادربعضي ازكاشي ها با افزودن لعاب، دوچندان مي كردندورنگدانه هايي نيزجهت خلق رنگهايي جديد به بدنه كاشي يا لعابها افزوده مي شد.

گرچه روشهاي سنتي توليدكاشي سراميكي طي قرنها همچنان دست نخورده باقي مانده است،ليكن بكارگيري انواع خاكهاي رسي،لعابها وديگر موادگوناگون،تنوع دماي پخت ونيزدفعات پخت باعث توليدكاشيهاي گوناگوني شده است. بايد اذعان داشت كه تركيبات، اندازه،رنگ، بافت ونقش كاشيها بسيارمتنوع وگوناگون است واين سردرگمي خريداررادوچندان            مي كند.باوجوداين،اگرخريدارآگاهي كافي ازروشهاي طبقه بندي كاشيها وطرق نصب آنها داشته باشد،حوزه جستجو جهت يافتن بهترين كاشي بسيارمحدودترخواهدشد.

گونه هاي كاشي سراميكي

كاشي سراميكي داراي انواع وگونه هاي متفاوت وبسياري است.اعمال يا عدم اعمال لعاب،مهم ترين عامل تمايز انواع كاشي بشمار مي آيد.ميزان تخلخل كاشي نيز دردرجه دوم اهميت قراردارد.

لعاب: رنگ دركاشي هاي لعاب خورده مي تواند دربافت كاشي واردشده باشد.اين رنگ      مي تواند رنگ طبيعي خاك رس يا رنگدانه اي باشدكه قبل ازپخت كاشي به رس اضافه شده باشد.دربرخي موارددركاشي هاي لعاب خورده،رنگ(معمولا مخلوطي ازسيليكات سرب و رنگدانه ها)  پس ازپخت بدنه برلعاب سطح اعمال مي شود. سپس كاشي را جهت ممزوج نمودن لعاب با بدنه، مجددا دركوره پخت قرارمي دهند.انواع كاشي هاي لعاب خورده ازبراق روشن تا مات كامل،داراي رنگها،طرحها وبافتهاي سطحي متنوع تري درمقايسه با نوع بدون لعاب هستند

تخلخل:ميزان تخلخل براساس مقدارآب جذب شده توسط كاشي تعيين مي شود.كاشي هاي غيرزجاجي ميزان جذب آبي حدود7درصد يابيشتر،كاشي هاي نيمه زجاجي بين 2تا7 درصد،نوع زجاجي بين6/0 الي 3درصد وگونه غيرجاذب كمتراز5/0 درصد دارند.عموما هرچه زمان پخت ودماي كوره بيشترباشد،كاشي نيززجاجي تر وميزان تخلخل آن كمتر      مي گردد.موزائيكهاي زجاجي سراميكي،كاشي هاي گرانيتي وكاشي هاي پرسلاني ازجمله كاشي هاي زجاجي باميزان جذب آب ناچيز محسوب مي شوند.كاشي هاي پرسلاني نيز باهمان مواداوليه لازم براي چيني پرسلاني،جهت پوشش ديواروكف بسيارمناسب هستند.

بسياري ازكاشيهاي بدون لعاب وكاشيهاي Quarry نيز جزء گونه با زجاجي هستند.نوع غيرزجاجي شامل بدنه هاي سفيد،كاشيهاي ديواري لعاب خورده،برخي بدنه هاي قرمز،كاشيهاي دماي پخت پائين وسنگفرشهاهستند.

 گرچه لعاب سطح هركاشي مقاوم دربرابرجذب آب است،ليكن كاشيهاي لعاب دارممكن است نسبت به نوع بدون لعاب مقاومت كمتري دربرابرآب ازخودنشان دهند.اين مسئله البته بستگي به ميزان مقاومت تخلخل بيسكوئيت كاشي وضخامت لعاب دارد.بااين وجود،آب ازطريق فاصله بين كاشيها كه با ملات پرمي شود،واردبدنه آنها مي گردد.هنگام انتخاب كاشي مناسب براي مكانهاي مرطوب (نظيراطراف دوش و وان،كف حمام واطراف دستشويي) مسئله تخلخل كاشي اهميت بيشتري پيدا مي كند،چراكه آب جذب شده توسط كاشي هاي متخلخل محل امني براي رشد باكتريها خواهدشدوسرانجام بانفوذبه لايه هاي زيرين باعث شل شدن اتصال بين كاشي وزمينه خواهد گرديد.

كاشي هاي غيرزجاجي يا نيمه زجاجي رانبايددرنماي بيروني مناطق سردسير مورداستفاده قرارداد،چراكه آب جذب شده دربدنه كاشي مرتب يخ زده وآب مي شود ودرنهايت باعث ترك خوردن كاشي مي گردد.گرچه فروشندگان كاشي معمولا كاشيها رابرحسب ميزان تخلخل طبقه بندي نمي كنند،ليكن دراين زمينه داراي اطلاعات كافي هستند.معمولا فروشندگان كاشي،كاشي سراميكي رابه سه دسته كاشي ديواري لعاب خورده،كاشي كف و كاشي موزائيكي طبقه بندي مي نمايند.

درهرطبقه،كاشيهارابراساس درجه مقاومتشان دربرابر شرايط محيطي ومواردي نظيرنفوذ آب،مقاومت دربرابر سايش وضربه گروه بندي مي كنند.اندازه،ضخامت وساختار سطح كاشي ازديگر عوامل مهم وموثردرانتخابي صحيح به شمارمي روند(براي مثال،بدنه هاي مقاوم دربرابر لغزندگي براي كاربردهاي كف مناسب ترهستند).كاشيهاي ديگري كه داراي ويژگيها وكاربردهايي مشابه كاشي هاي سراميكي هستند عبارتنداز:آجروكاشيهاي سيماني.گونه هاي متعددسنگ طبيعي نظيرسنگ مرمر،سنگ لوح،گرانيت و مرمر رگه دار نيز به شكل كاشي يافت مي شوند.اين سنگها وهمچنين كاشي هاي چوبي و وينيل درآينده موردبحث خواهندگرفت.

كاشي ديواري:

كاشي ديواري معمول ترين نوع كاشي سراميكي مورداستفاده عموم است كه دراندازه ها،رنگها وطرحهاي گوناگون يافت مي شود.بيشتركاشيهاي تزئين مرسوم ومنقوش بادست متعلق به اين دسته اند.كاشي هاي ديواري معمولا25/0 الي 375/0 ايچ ضخامت، 3*3 اينچ الي 6*6 اينچ ابعاد ودرشرايطي باابعاد واشكال بزرگتر و متفاوت تري به بازار ارائه مي شوند.ابعادمذكور اسمي والبته دربرگيرنده بندكشي نيزهستند.

معمولا،كاشيهاي ديواري نازك،سبك ومتخلخل بوده وبالايه نازكي ازلعاب(فقط مناسب استفاده روي ديوار)پوشانده شده اند.بااين وجود اين، مي توان آنها را روي پيشخوانها يا كفهايي باميزان ترددكم يارطوبت جزئي ماننداتاق خوابها ياحمامها مورداستفاده قرارداد.

كاشيهاي ديواري رامي توان درمحيطهاي مرطوب نظيراطراف وان ودوش نيز نصب كرد.درچنين شرايطي،معمولا يك لايه بتونه ضدآب راجهت محافظت درزها دربرابرنفوذ آب روي كاشي پخش مي كنند.البته درتعدادي ازكاتالوگها،كاشي هاي ديواري اينچنين طبقه بندي نشده وآنها رابانام طراحشان مي شناسندواغلب، شرايط وسطح مناسب براي نصب كاشي رامشخص ومعرفي مي نمايند.

كاشيهاي ديواري ورقه اي:

كاشي هاي ورقه اي درواقع كاشي هايي هستندكه بانظم وفاصله اي خاص كناريكديگروروي ورق كاغذي خاص،پلاستيك مشبك يايك لايه مشبك پارچه اي قرارمي گيرند.گاهي اوقات نيزبااستفاده ازمقاديركم وينيل،چسب سيليكن يا پلي يوريتاين (Polyurethane) بانام روكش نقطه اي به هم متصل مي گردند.اين صفحات معمولا دراندازه هاي12 اينچ مربع به بالا يافت مي شوند.گرچه كاشيهاي ديواري ورقه اي نيازي به كارپرزحمت درزبندي كاشيهاي تك ندارندودرنتيجه كارنصب رابسيارآسان مي كنند،ليكن به نسبت قيمت،ازكاشيهاي تك باهمان كيفيت گرانترهستند.همچنين ازلحاظ اندازه،رنگ وطرح درمقايسه باكاشيهاي تك محدودترهستند.بعضي ازكاشيها رامي توان روي كفها ياپيشخوانها مورداستفاده قراردادكه البته پس ازنصب، درزها بايدباملات پرشوند.

كاشيهاي داراي ورقه هاي ازپيش چيده:

ازانجاكه اين كاشيها نيازبه پرداخت باملاتهاي ويژه ندارند،لذا يك مرحله جلوترازكاشي هاي ديواري ورقه دارهستند.

ملات درواقع يك لايه انعطاف پذيرپلي يوريتاين،كلريدپلي وينيل يا بتونه سيليكن است كه احتياجي به بتونه وملاتهاي سيماني ندارد.خودورقه ها نيزانعطاف پذيري كافي براي خمش وكشش هنگام كاربرخوردارهستند.اين ويژگي خاص،به نصاب اين امكان رامي دهدتابااستفاده ازقطعات ويژه وكاشيهاي مخصوص لبه كار،عمل نصب رابه خوبي انجام دهد.لوله هاي حاوي بتونه سيليكن براي پوشش فواصل بين صفحات وكاشيهاي حاشيه اي مورداستفاده قرارمي گيرند.معمولا ،دوغاب رابايك ماده شيميايي بازدارنده رشدقارچها وكپكها مخلوط مي كنندتابتوان آن را درمحيط هاي مرطوب نظيرحمامها به كاربرد.

به خاطراستفاده ازاين نوع ماده شيميايي،FDA (انجمن موادغذايي و دارويي) كاربرداين صفحات راروي پيشخوانهاي آشپزخانه ها يا محل طبخ وآماده سازي غذا توصيه نمي نمايد. اين بتونه ها به رنگ سفيد يا ديگر رنگها دربازار موجودند.

كاشي موزائيكي:

هرنوع كاشي به اندازه 2 اينچ (5سانيمتر) مربع يا كوچكتر وتهيه شده ازشيشه يا خاك پرسلاني ريزدانه با مخلوطي ازرنگدانه ها،به عنوان كاشي موزائيكي محسوب مي شود.

اين كاشيهاي زجاجي با دانسيته بالا، ازمقاومت مناسبي درمقابل جذب آب،رنگ پذيري، ضربه،يخ زدگي وسايش برخورداربوده وبه همين دليل مناسب تمامي سطوح هستند.بافت سطوح نيز،داراي تنوع وسيعي متشكل ازصاف وبراق براي ديوارها وسطوح طرح دار(مقاوم دربرابر لغزندگي) براي كفها است.

اين نوع كاشيها به شكلهاي متنوع مربع،مستطيل،شش ضلعي،دايره،اشكي،برگي وگاهي اوقات ساچمه اي يافت مي شوند.بيشترموزائيكهاي سراميكي رابراي نصب راحت تر،برروي صفحه اي ازچسب،پلاستيك،كاغذ مخصوص يا يك شبكه نخي محكم مي چسبانند. به علت اندازه كوچك،مي توان به راحتي آنها را روي سطوح نامسطح وغيرمعمول،استخرها وحوضچه هاي داخل باغها وگلدانهاي مخصوص با شكلهاي موج داروتزئيني مورداستفاده قرارداد.

كاشي كف:

اين نوع كاشي شامل تمامي كاشيهاي مناسب محوطه هاي مسقف وروباز است.اكثركاشيهاي كف لعاب خورده مناسب استفاده برروي پيشخوانها وديگرسطوح افقي تحت فشار،درمعرض سايش ومحلهاي پرترددهستند.معمولا،كاشي هاي كف،سنگين ومناسب نصب روي ديوارنيستند.البته به كمك چسبهاي مناسب ودرشرايطي كه ديوارها براي تحمل وزن اضافي خاصي طراحي شده باشند مي توان ازاين نوع كاشيها روي ديواراستفاده كرد.

كاشيهاي كف معمولا ضخيم ترازكاشيهاي ديوار وبه ضخامت375/0 تا 75/0 اينچ هستند.ابعادكاشيها معمولا 4 الي 24 اينچ مربع است.البته فاصله بندكشي بين كاشيها دراين ابعاد لحاظ شده است.ازميان انواع شكلهاي اين نوع كاشي مي توان به اشكال مستطيلي،شش ضلعي،هشت ضلعي وجناغي اشاره كرد.

انواع رايج كاشي كف عبارتنداز: كاشي هاي بدون لعاب،سنگفرش بدون لعاب وكاشي كف لعاب دار.

كاشي بدون لعاب:

امروزه درصنعت، كاشيهاي كف بدون لعاب به بدنه هاي قرمز پخت وسخت باابعاد ثابت وضخامت حداقل 375/0 اينچ اطلاق مي شود.اين كاشيها با بدنه اي زجاجي يا نيمه زجاجي وسخت براي پوشش محيطهاي داخل وخارج ساختمان بسيارمناسب هستند.

بيسكوئيت نيزمعمولا به رنگ قرمزپررنگ آجري است كه البته بنابه نوع خاك رس دررنگهاي ديگر نيزيافت مي شود.گرچه اكثراين نوع كاشيها به رنگ رس طبيعي هستند،ليكن تعدادي از توليدكنندگان،پيش ازپخت، رنگدانه هايي رابه آن اضافه مي نمايند.سايه رنگهاي به دست آمده عبارتنداز: آبي،سبز،صورتي،كمرنگ،صورتي،ارغواني پررنگ، سفيدخاكستري وخرمايي روشن. كاشيهاي لعاب خورده دررنگهاي روشن ترنيزيافت مي شود.

سنگفرش بدون لعاب:

هرنوع كاشي كف كه درگره كاشي هاي بدون لعاب قرارندارند،بعنوان سنگفرش بدون لعاب شناخته مي شوند.البته عناوين متفرقه ديگري نيز به كارمي روند.سنگفرشهاي بدون لعاب شامل انواع پرسلاني غيرقابل نفوذ تاكاشي هايي بابدنه نرم،مكزيكي دست ساز غيرزجاجي وسنگفرشهاي پاسيو هستند.سايه رنگهاي متنوع وطبيعي سنگفرشها نام ديگري را براي اين كاشيها تحت عنوان سفال بدون لعاب(Terracotta) به ارمغان آورده كه مناسب پوشش كف ومحوطه هاي داخلي وخارجي هستند.امروزه،اكثر كاشيهاي مذكور درايتاليا،اسپانيا،فرانسه ومكزيك توليد مي شوند.

سنگفرشهاي غيردست ساز معمولا داراي بدنه اي سخت،نيمه زجاجي يا زجاجي با ابعادي يكسان وسطوحي تقريبا صاف هستند.ضخامتهاي اسمي آنها بين 25/0  الي  5/0 اينچ است.بيسكوئيت اين كاشيهاي لعابدار يا بدون لعاب ممكن است ازجنس خاك رس طبيعي، سنگ رست،پرسلان يا مخلوطهاي خاك رس وديگر كانيها باشد. سنگفرشهاي مذكور داراي تنوع رنگ و بافت سطحي وتخلخل بالايي هستند.بعضي از آنها بااستحكام بالامناسب گذرگاهها و مناطق پرتردد و برخي نيز زجاجي وبسيار مقاوم دربرابر يخ زدگي وانجماد هستند.

سنگفرشهاي دست ساز با طرحهاي روستايي، كاشيهاي رسي غيرزجاجي با پخت دماي پائين هستند كه با دست شكل داده شده،درقالبهاي چوبي قرارداده شده وسپس تكه هايي ازآنها بريده مي شوند.اكثراين نوع كاشيها اصلا متعلق به مكزيك هستند(وبه همين دليل به سنگفرشهاي مكزيكي معروفند)،ليكن تعدادي نيز از كشورهاي اطراف درياي مديترانه مي آينداين كاشيهاداراي سايه رنگهايي طبيعي واغلب داراي اندازه،ضخامت،شكل و طرح يكساني نيستند.لبه ها معمولا صاف نيستندوممكن است لب پريده يا ترك خورده باشند.طرحهاي سطوح شامل نقش انگشت،ردپاي حيوانات يا ديگر نقشهاي مشابه است.اين ويژگيها درواقع خالق زيبايي چنين سنگفرشهايي هستند،ليكن هنگام چيدن وآرايش كاشيها بايد مراقب بودتا ملات از درز بين كاشيها به بيرون تراوش نكند.از آنجا كه سنگفرشها وكاشيهاي پاسيو آب راجذب مي كنند ودراثر يخ زدن ترك برمي دارند،لذا مناسب محيطهاي خارجي نيستند.سنگفرشها وكاشيهاي كف بدون لعاب را بايد هنگام استفاده درمحيطهاي داخلي با بتونه پوشاند تا از جذب غبار ولكه ممانعت به عمل آيد.بعضي ازبتونه ها همچنين درخششي خاص به كاشيها داده و رنگ طبيعي انها را جلوه اي دوچندان مي بخشند.

معمولا دركارخانجات،به تعدادي ازكاشيهاي كف بدون لعاب بتونه مي زنند تا لايه محافظتي ايجاد شود. دراين شرايط،شما بايد باگذشت زمان لايه بتونه مجددي رابراي محافظت بيشتر كاشي به كارببريد. ازآنجا كه كاشيهاي بدون لعاب به راحتي كثيف مي شوند،معمولا استفاده ازيك لايه بتونه براي كاشيهاي مورداستفاده درسطوح مخصوص مخصوص طبخ و آماده سازي غذا نظير پيشخوانهاي آشپزخانه توصيه نمي گردد.

كاشيهاي كف لعاب خورده:

معمولا دركاتالوگهاي توليدكنندگان،اين نوع كاشي با عنوان كاشي كف لعاب خورده،سنگفرش لعاب خورده يا به سادگي كاشي كف لعابدار شناخته مي شود.اين طبقه بندي به نوع خاك رس استفاده شده بستگي دارد.اكثر كاشيهاي كف از خاك رس قرمز ساخته مي شوند،درحاليكه كاشيهاي ديوار داراي بيسكوئيت سفيدپخت هستند.رنگ دراين نوع كاشي شامل سايه رنگهاي خاكي مات ورنگهاي تيره،روشن، سرد وياطرحدار است.

معمولا،ازكاشي كف لعاب خورده براي پوششهاي داخلي استفاده مي گردد،چراكه بدنه ولعاب اين نوع كاشيها مناب شرايط بيروني نيستند.البته ،لعاب اين نوع كاشيها مناسب شرايط بيروني نيستند.البته،لعاب روي كاشي كف معمولا مقاوم تر از نوع لعاب روي كاشي ديواري است وبه همين دليل مقاومت بالاتري دربرابرسايش دارند.كاشي هاي كف لعب خورده بسيارمناسب پيشخوانهاي آشپزخانه ،ميزها وديگرسطوح افقي پرتردد وتحت فشار هستند.

تعدادي ازكاشيهاي كف لعاب خورده از سطحي مقاوم دربرابر لغزنگي برخوردارند.هنگان نصب اين نوع كاشي درحمام وديگر محيطهاي مرطوب وخيس،دقت كنيد كه كاشيها سطح لغزنده اي به وجود نياورند.بعضي ازاين نوع كاشيها داراي مقداري دانه هاي نرم كاربايد درلعاب هستند كه اين خودلغزنگي سطح كاشي راكاهش مي دهد.

كاشيهاي سيماني

ماده اصلي تشكيل دهنده كاشي سيماني، به جاي خاك رس سيمان است.دونوع عمده اين كاشي عبارتنداز:كاشي مكزيكي سالتيو(saltillo) وكاشي اكسترودشده بابدنه سيماني.

كاشي سالتيو

نام اين كاشي ازنام شهري درشمال مكزيك و محل ساخت آنها گرفته شده است. خاك رس نرم درمعرض خورشيد قرارگرفته واين كاشي ساخته مي شود.جاي انگشت،اثرپاي حيوانات، تركيدن حبابهاي درون آهك،حفرات وسوراخهاي كوچك ناشي ازخروج آهك ازرس همگي به اين نوع كاشي،ظاهري روستايي مي بخشند.

كاشي سالتيو به علت رنگهاي طبيعي،تقريبا لكه داربه نظر مي رسد.به علت داشتن تخلخل بالا،بايد ازبتونه هاي ويژه براي جلوگيري ازكثيف شدن كاشي استفاده كرد.دربعضي مناطق،كاشيهاهنگام تحويل نيز،بتونه اندودشده اند.اين نوع كاشي مناسب محوطه هاي داخلي مرطوب وخيس نيست.

كاشي اكسترود شده با بدنه سيماني

مخلوطي ازسيمان پرتلند،شن وبتون بسيارنرم و ريز دانه،تحت فشارريخته گري شده يااكسترودشده وسپس دركوره اي درمعرض بخار آب داراي با دانسيته بالا ومقاوم دربرابر خوردگي مي شوند.

اين نوع كاشي معمولا داراي ظاهري مشابه كاشي هاي كف بدون لعاب،سنگفرشها وقطعات سنگ وآجر است.رنگهاي مات وكدراين كاشي درسرتاسربدنه پخش شده است.نوع مخصوص كاربردهاي داخلي،دركارخانه با يك لايه بتونه پوشانده شده(به جاي لعاب) تا ظاهري تقريبا براق پيدا نمايد.براي پوشاندن درزهاي بين كاشيها،پس ازنصب مجددا آن محلهارابايك لايه ديگربتونه مي پوشانن. هريك يا دوسال بايداين عمل تكرارشود تا سطح كاشي ازبين نرود.گرچه ميزان تخلخل اين كاشي كمتراز نوع سالتيو است،ليكن اين نوع كاشي مناسب سطوح يا فضاهاي بسيار خيس يا مرطوب نيست.كاشيهاي اكسترودشده كه مناسب استفاده درمحيطهاي خارجي هستند،بايك لايه بتونه نافذ پوشش داده شده اند.اين كاشيها آب راجذب نمي كند،اما درصورت استفاده درمحيطهاي بيروني،بايد ازنوع مقاوم دربرابر يخ زدگي استفاده نمود.هردو مدل سالتيو و اكسترود شده دراندازه هاي استانداردكاشيهاي كف به بازار ارائه مي شوند.البته شكل آنها محدودبه مربع ومستطيل است. وزن آنها نيز مشابه كاشي هاي سراميكي كف با كاشي هاي آجري است.

كاشي آجري:

اين نوع كاشي بانام ديگر آجرهاي كف شامل كاشي هاي سراميكي بدون لعاب است كه از نظر شكل واندازه به آجر واقعي شباهت دارند.بعضي ازكاشيهاي سيماني نيز شبيه اين نوع كاشيهاي آجري هستند.كاشيهاي آجري واقعي وآجرهاي سيماني براي پوشش محوطه هاي اطراف آتشدانها وشومينه ها مورداستفاده قرارمي گيرند.درمحوطه هاي بيروني،ازآنها براي پوشش پاسيوها،اطراف منازل،ماشين روها وغيره استفاده مي شود.آجرهاي كف ازسنگ رست باكيفيت عالي وتحت فشار ساخته مي شوندوبه دليل داستن بدنه اي سخت،مناسب مكانهاي پرتردد نيزهستند.بعضي كاشيهاي سراميكي باظاهرآجر،برخلاف آجرهاي واقعي يا كاشيهاي سيماني درمقابل سايش مقاوم نبوده وبنابراين مناسب پوشش كف نيستند.دراين رابطه بايدازتوليد كننده،اطلاعات لازم رادريافت كرد.به دليل آنكه،اكثرآجرهاي كف(واقعي يامشابه) داراي تخلخل بالايي هستند،لذاپوشش مناسبي براي سطوح مرطوب وخيس به شمارنمي آيند.درصورت استفاده،بايدپيش ازنصب آنهارابالايه اي ازبتونه ضدآب پوشاند.

كاشيهاي ويژه:

اين كاشيهابا ويژگي هاي استانداردكاشي كف وديوار ،براي كاربردهاي خاص تهيه مي شوند.

كاشيهاي تزئيني

كاشيهاي تزئيني كه جلوه هاي از قوه تخيل هنرمنداني متعددهستند،درطرحهاي بسيارمتنوعي به بازارعرضه مي شوند.توليدكنندگان بزرگ كاشي،كاشي هاي وارداتي و داخلي را كه منقوش به دست هستند،درمقاديرانبوه به بازار عرصه مي كنند.طرحهاي متنوع اين نوع كاشيها شامل طرحهاي سنتي دلفت(Delft)، Art Nouveau وطرحهاي مدرن ومعاصرهنري است.بسياري ازتوليدكنندگان بزرگ،هنرمنداني راجهت خلق كاشيهاي منقوش ودستي استخدام مي نمايند.اين عمل دركارگاههاي كوچك هنري نيز انجام مي گيرد.براي مثال،كاشيها راهمانندظروف چيني نقاشي كرده يااسامي خاندان معروفي رابرروي آنهاطراحي مي كنند.كاشيهاي نقاشي شده با دست ،به عنوان يك اثرهنري منحصربفردتلقي شده و براي تزئين پيشخوان آشپزخانه،محوطه اطراف دوش،آب نما، شومينه يا به عنوان نقاشي ديواري مورداستفاده قرارگيرند.تعدادي ازآنهاداراي سطوحي منقوش به تندسيهاهستندوتعدادي ديگربا برشهاي دستي به شكلهايي خاص وغيرمعمول درمي آيند. درصورت سفارشي ساخته شدن از20 الي 100دلاربه فروش مي رسند.البته،اگربه عنوان يك طرح هنري مورداستفاده قراربگيرند،تعدادمحدودي ازآنها مي توانندطرح بسيارزيبايي را به وجودبياورند.به دليل قيمت بالاي كاشيهاي منقوش به دست،عرصه كنندگان كاشي معمولا كاشيهاي تزئيني چاپي را باقيمتي ارزانتر به مشتريان عرضه مي نمايند.محصولات هنري معمولا درفروشگاههاي مصالح ساختماني عرضه نمي شوند.

كاشيهاي آنتيك

مانندديگر آثار هنري وسنتي،كاشيهاي منقوش به دست و آنتيك به قرنهاومكانهاي متفاوتي تعلق دارند.گرچه تعدادي ازاين كاشيها با قيمتهاي بسيار بالا خريد وفروش مي شوند،ليكن اكثرآنها داراي قيمتهاي مناسبي هستند.تمام اين كاشيها درحال حاضر دركلكسيونها قراردارند.

درايالات متحده آمريكا،هنركاشي سازي دراواسط سال1800 شروع شد.كاشيهاي آنتيك شامل كاشيهاي دوره ويكتوريا،كاشيهاي دستي وانواع تزئيني هستند.

جمع آوري كاشيهاي آنتيك يك موضوع بسيارتخصصي و وراي بحث حاضراست.البته اگرعلاقمند به اين هنرهستيد، مي توانيدكتب راهنماي جامعي دراين زمينه بيابيد.بازارانتيك در واقع مكان مناسبي براي يافتن كاشيهاي آنتيك و بهترين راه يافتن كاشيهاي آنتيك،يافتن معامله گران متخصص دراين زمينه است.اگرموفق به يافتن كاشي مورد نظرتان نشده ايد،مي توانيد به شركتهاي متخصص در واردات كاشيهاي منقوش وتزئيني مراجعه كنيد.اگردرخانه اي قديمي ومفروش به كاشي زندگي مي كنيد،شمادرواقع مجموعه اي از كاشيهاي عتيقه و قديمي را دراختيار داريد.

اشكال مختلف كاشي

كاشيهاي ميزان:

واحداستاندارد كاشي سراميكي براي پوشش يك سطح به كاشي ميزان معروف است.كاشيهاي ميزان با اشكال مختلف به تنهايي يا به صورت مجموعه براي خلق طرحهاي متنوع مورداستفاده قرارمي گيرند.هرچهارگوشه يك كاشي ميزان پرداخت نشده است. استانداردترين اندازه اين نوع كاشي براي پوشش ديوار 4.25*4.25 اينچ است. تلرانس ابعادآنها بسته به توليدكننده حدود125/.(+)(-) اينچ است. ضخامت اين نوع كاشي نيزهمين حالت رادارد.به همين علت،نمي توان از كاشيهاي گوناگون توايد كننده هاي مختلف استفاده كرد، چراكه درز بين كاشيها جفت نخواهد شد.ضخامتهاي متفاوت نيز به شما امكان ايجاد يك سطح صاف نمي دهد.

كاشيهاي حاشيه اي(مخصوص ليه سطوح):

هركاشي كه ميزان نباشد،به عنوان كاشي حاشيه اي شناخته مي شود.ازاين نوع كاشيها براي پرداخت نهايي لبه ها و گوشه هاي ديگر كاشيها استفاده مي شود.توليدكنندگان دركاتالوگهاي كاشي،معمولا اندازه ها واشكال مختلفي ازاين كاشيها را ارائه مي نمايند.

كاشيهاي زاويه دار:چپ باز،راست باز،چپ بسته،راست بسته

اين كاشيها،لبه كاررابه حالتي صاف و زاويه دار درمي آورند.

كاشيهاي پيش بندي

كاشيهاي نيمه به نام پيش بندي براي پوشش سطوح باريك مانند قسمت جلوي پيشخوان مورداستفاده قرارمي گيرند.

كاشيهاي پايه:

كاشيهاي مخصوص گوشه هاي كف وحاشيه ها داراي لبه هاي پرداخت شده هستند.ازآنها درفضاهايي استفاده مي شودكه فقط كف،كاشيكاري شده است.

كاشيهاي محدب:

اين كاشيها كه گاهي به نام ربع گردي شناخته مي شوند،براي پرداخت نهايي لبه ها وگوشه هامورداستفاده قرارمي گيرند.اشكال آنها باريك وزاويه پوشش آنها مدور و 90 درجه است.

كاشيها با زاويه منفرجه:

اين نوع كاشيها،درواقع كاشيهاي ميزاني هستندكه يك لبه آنها پرداخت شده ومحدب است.معمولا براي پوشش يك رديف ودركنارنوع پيش بندي به كارمي روند.لبه و حاشيه كار درنهايت بسيارصاف ودقيق خواهدبود.دونوع بارزاين گونه كاشي عبارتنداز:كاشي منفرجه سطح( براي ملات نازك) وكاشي منفرجه شعاعي (براي ملات ضخيم).

كاشيهاي ويژه لبه پيشخوان وظرفشويي:

اين كاشيها برروي لبه بر روي لبه خارجي پيشخوان قرار مي گيرند.لبه برآمده كاشيهاي گلويي ازريختن آب به پايين جلوگيري مي كند.

كاشيهاي گلويي (مقعر)

اين نوع كاشي براي پوشش گوشه هاي زاويه دار صاف به كارمي رود.پوشش گوشه به سمت درون يا بيرون خواهدبود.كاشي گلويي،درواقع گوشه ها راهم سطح كف مي نمايد وخودنيز گوشه اي دريك زاويه ديگرمي سازد.كاشيهاي گلويي داراي لبه هاي پرداخت شده ومناسب پوشش زواياي آبريزگاهها هستند.بعضي ازاين نوع كاشيها داراي لبه هاي پرداخت شده نيستند.ازآنجاكه سطح داخلي اين نوع كاشي فرورفته و گود است،مي توان ازآنها براي گوشه هايغيرعمودي نيزاستفاده نمود.

كاشيهاي قوس دار:

دوقطعه كاشي قوس دار دركناريكديگر،زاويه اي بازبه شكل يك اتصال فارسي (كاملا جفت ومتصل به يكديگر)به وجودمي آورند.

كاشيهاي مدور:گوشه هاي بيروني و دروني:

اين كاشيها،زوايا وگوشه ها رابه شكل مدوروگرد درمي آورند.

كاشيهاي مخصوص حاشيه ولبه هاي استخر:

اين نوع كاشي براي پوشش حاشيه ها ولبه هاي مدور استخرها طراحي شده و بايد با لايه اي ضخيم ازملات مورداستفاده قرارگيرد.

كاشيهاي ويژه لبه پنجره:

اين نوع كاشي با لبه هاي پرداخت شده دريك سمت ولبه هاي مدور درسمت ديگر،مناسب پوشش لبه پنجره هاواتصال به لبه كاشي روي سطح ديوار است.بدون اين نوع كاشي، شما بايد براي اين عمل از دو كاشي استفاده كنيد: يك كاشي ميزان تخت براي لبه پنجره ويك كاشي محدب براي گردكردن حاشيه. كاشي لبه پنجره در واقع عمل نصب را راحت تر مي سازد

كاشيكاري

مقدمه

هنگاميكه كلمه كاشي به گوش اكثرمردم مي رسد، بي درنگ واژه كاشي سراميكي درذهن آنها تداعي مي گردد.البته جاي تعجب نيست چراكه كاشي سراميكي بي شك رايج ترين پوشش مورداستفاده درهنرمعماري وتزئين اماكن مسكوني وتجاري محسوب مي شود.كاربردكاشي سراميكي از4000 سال قبل ازميلاد درمصرباستان تا استفاده درسفينه هاي فضايي درعصر حاضر ازتاريخچه اي طولاني برخورداراست. كاشي سراميكي با توجه به ايجاد نمايي زيبا وبه عنوان پوشش رايج، نقش كليدي درمعماري اماكن مسكوني دارد.

كاشي راميتوان درمنازل به عنوان تزئين ديوارها، روي پيشخوان آشپزخانه ورستورانها،محوطه هاي اطراف وان ودوش حمام،فضاي اطراف شومينه وغيره مورداستفاده قرارداد.كاشي سراميكي،فضاي خارج ازمنازل مانندتراس ها،ورودي ها وگذرگاه هاي اطراف منازل،استخرها،فضاهاي اطراف حوضچه هاي آب گرم وسونا،بام ها، ديوارباغ ها، سردرهاي منقوش منازل وحتي نقوش تزئيني روي ديوار خارجي منازل رامزين وباشكوه مي نمايد. طيف بسيار وسيع رنگ، طرح، اندازه ونقش دركاشي ها امكان طراحي وتزئين همه نوع بناهاي سنتي ومدرن را دراختيار نصابان قرارميدهد.

كاشي،به مفهومي وسيع تر،به هرواحد تقريبا كوچك ونازك با شكلي هندسي اطلاق مي شودكه درتعدادزيادجهت پوشش سطوح مورداستفاده قرارمي گيرد.اين بدان معني است كه كاشي لزوما ازجنس سراميك نيست. كاشي هاي انعطاف پذير وينيلي كف و پاركتهاي چوبي دومثال بارز دراين زمينه هستند.بسياري ازسنگهاي طبيعي نظير لوح هاي سنگي، سنگهاي مرمر و مرمر رگه دار نيز مانند كاشي مورداستفاده قرارمي گيرند.نام ديگر اين پوششها،سنگهاي پرداخت شده است.برخلاف سنگ فرش هاي شيارداربااشكال، ابعاد وضخامتهاي گوناگون،سنگهاي پرداخت شده رابا اره هاي مخصوص به ابعادمختلف وبه دوصورت صيقلي يا زبر درمي آورند.كاشي هاي سيماني نيزكه بسيارمشابه مدل سراميكي خودهستند،نوع ديگري ازكاشي ها محسوب مي شوند.

اولين نمونه هاي كاشي سراميكي به دوران ماقبل تاريخ بازمي گردند.اين كاشي هاي زمخت وطبيعي ازخاك رس طبيعي وبه شكل چهارگوش ساخته شده ودرزير نور خورشيد خشك    مي شدند.بيش از6000سال قبل واحتمالا درمصر باستان،مردم پي بردندكه پختن كاشي هاي رسي دريك كوره آنها رامستحكم ترومقاوم تردربرابرجذب آب مي نمايد.درهمان دوره كاشي سازان مخلوطهاي متفاوتي ازخاك رس راموردآزمايش قراردادندوآنها راجهت بادوام ترنمودن بدنه كاشي(بيسكوئيت- Bisque) با موادي نظير سنگ گچ پودرشده، سنگ رست،تالك،ميكا يا ماسه مخلوط مي كردند.

مقاومت دربرابر رطوبت رادربعضي ازكاشي ها با افزودن لعاب، دوچندان مي كردندورنگدانه هايي نيزجهت خلق رنگهايي جديد به بدنه كاشي يا لعابها افزوده مي شد.

گرچه روشهاي سنتي توليدكاشي سراميكي طي قرنها همچنان دست نخورده باقي مانده است،ليكن بكارگيري انواع خاكهاي رسي،لعابها وديگر موادگوناگون،تنوع دماي پخت ونيزدفعات پخت باعث توليدكاشيهاي گوناگوني شده است. بايد اذعان داشت كه تركيبات، اندازه،رنگ، بافت ونقش كاشيها بسيارمتنوع وگوناگون است واين سردرگمي خريداررادوچندان            مي كند.باوجوداين،اگرخريدارآگاهي كافي ازروشهاي طبقه بندي كاشيها وطرق نصب آنها داشته باشد،حوزه جستجو جهت يافتن بهترين كاشي بسيارمحدودترخواهدشد.

گونه هاي كاشي سراميكي

كاشي سراميكي داراي انواع وگونه هاي متفاوت وبسياري است.اعمال يا عدم اعمال لعاب،مهم ترين عامل تمايز انواع كاشي بشمار مي آيد.ميزان تخلخل كاشي نيز دردرجه دوم اهميت قراردارد.

لعاب: رنگ دركاشي هاي لعاب خورده مي تواند دربافت كاشي واردشده باشد.اين رنگ      مي تواند رنگ طبيعي خاك رس يا رنگدانه اي باشدكه قبل ازپخت كاشي به رس اضافه شده باشد.دربرخي موارددركاشي هاي لعاب خورده،رنگ(معمولا مخلوطي ازسيليكات سرب و رنگدانه ها)  پس ازپخت بدنه برلعاب سطح اعمال مي شود. سپس كاشي را جهت ممزوج نمودن لعاب با بدنه، مجددا دركوره پخت قرارمي دهند.انواع كاشي هاي لعاب خورده ازبراق روشن تا مات كامل،داراي رنگها،طرحها وبافتهاي سطحي متنوع تري درمقايسه با نوع بدون لعاب هستند

تخلخل:ميزان تخلخل براساس مقدارآب جذب شده توسط كاشي تعيين مي شود.كاشي هاي غيرزجاجي ميزان جذب آبي حدود7درصد يابيشتر،كاشي هاي نيمه زجاجي بين 2تا7 درصد،نوع زجاجي بين6/0 الي 3درصد وگونه غيرجاذب كمتراز5/0 درصد دارند.عموما هرچه زمان پخت ودماي كوره بيشترباشد،كاشي نيززجاجي تر وميزان تخلخل آن كمتر      مي گردد.موزائيكهاي زجاجي سراميكي،كاشي هاي گرانيتي وكاشي هاي پرسلاني ازجمله كاشي هاي زجاجي باميزان جذب آب ناچيز محسوب مي شوند.كاشي هاي پرسلاني نيز باهمان مواداوليه لازم براي چيني پرسلاني،جهت پوشش ديواروكف بسيارمناسب هستند.

بسياري ازكاشيهاي بدون لعاب وكاشيهاي Quarry نيز جزء گونه با زجاجي هستند.نوع غيرزجاجي شامل بدنه هاي سفيد،كاشيهاي ديواري لعاب خورده،برخي بدنه هاي قرمز،كاشيهاي دماي پخت پائين وسنگفرشهاهستند.

 گرچه لعاب سطح هركاشي مقاوم دربرابرجذب آب است،ليكن كاشيهاي لعاب دارممكن است نسبت به نوع بدون لعاب مقاومت كمتري دربرابرآب ازخودنشان دهند.اين مسئله البته بستگي به ميزان مقاومت تخلخل بيسكوئيت كاشي وضخامت لعاب دارد.بااين وجود،آب ازطريق فاصله بين كاشيها كه با ملات پرمي شود،واردبدنه آنها مي گردد.هنگام انتخاب كاشي مناسب براي مكانهاي مرطوب (نظيراطراف دوش و وان،كف حمام واطراف دستشويي) مسئله تخلخل كاشي اهميت بيشتري پيدا مي كند،چراكه آب جذب شده توسط كاشي هاي متخلخل محل امني براي رشد باكتريها خواهدشدوسرانجام بانفوذبه لايه هاي زيرين باعث شل شدن اتصال بين كاشي وزمينه خواهد گرديد.

كاشي هاي غيرزجاجي يا نيمه زجاجي رانبايددرنماي بيروني مناطق سردسير مورداستفاده قرارداد،چراكه آب جذب شده دربدنه كاشي مرتب يخ زده وآب مي شود ودرنهايت باعث ترك خوردن كاشي مي گردد.گرچه فروشندگان كاشي معمولا كاشيها رابرحسب ميزان تخلخل طبقه بندي نمي كنند،ليكن دراين زمينه داراي اطلاعات كافي هستند.معمولا فروشندگان كاشي،كاشي سراميكي رابه سه دسته كاشي ديواري لعاب خورده،كاشي كف و كاشي موزائيكي طبقه بندي مي نمايند.

درهرطبقه،كاشيهارابراساس درجه مقاومتشان دربرابر شرايط محيطي ومواردي نظيرنفوذ آب،مقاومت دربرابر سايش وضربه گروه بندي مي كنند.اندازه،ضخامت وساختار سطح كاشي ازديگر عوامل مهم وموثردرانتخابي صحيح به شمارمي روند(براي مثال،بدنه هاي مقاوم دربرابر لغزندگي براي كاربردهاي كف مناسب ترهستند).كاشيهاي ديگري كه داراي ويژگيها وكاربردهايي مشابه كاشي هاي سراميكي هستند عبارتنداز:آجروكاشيهاي سيماني.گونه هاي متعددسنگ طبيعي نظيرسنگ مرمر،سنگ لوح،گرانيت و مرمر رگه دار نيز به شكل كاشي يافت مي شوند.اين سنگها وهمچنين كاشي هاي چوبي و وينيل درآينده موردبحث خواهندگرفت.

كاشي ديواري:

كاشي ديواري معمول ترين نوع كاشي سراميكي مورداستفاده عموم است كه دراندازه ها،رنگها وطرحهاي گوناگون يافت مي شود.بيشتركاشيهاي تزئين مرسوم ومنقوش بادست متعلق به اين دسته اند.كاشي هاي ديواري معمولا25/0 الي 375/0 ايچ ضخامت، 3*3 اينچ الي 6*6 اينچ ابعاد ودرشرايطي باابعاد واشكال بزرگتر و متفاوت تري به بازار ارائه مي شوند.ابعادمذكور اسمي والبته دربرگيرنده بندكشي نيزهستند.

معمولا،كاشيهاي ديواري نازك،سبك ومتخلخل بوده وبالايه نازكي ازلعاب(فقط مناسب استفاده روي ديوار)پوشانده شده اند.بااين وجود اين، مي توان آنها را روي پيشخوانها يا كفهايي باميزان ترددكم يارطوبت جزئي ماننداتاق خوابها ياحمامها مورداستفاده قرارداد.

كاشيهاي ديواري رامي توان درمحيطهاي مرطوب نظيراطراف وان ودوش نيز نصب كرد.درچنين شرايطي،معمولا يك لايه بتونه ضدآب راجهت محافظت درزها دربرابرنفوذ آب روي كاشي پخش مي كنند.البته درتعدادي ازكاتالوگها،كاشي هاي ديواري اينچنين طبقه بندي نشده وآنها رابانام طراحشان مي شناسندواغلب، شرايط وسطح مناسب براي نصب كاشي رامشخص ومعرفي مي نمايند.

كاشيهاي ديواري ورقه اي:

كاشي هاي ورقه اي درواقع كاشي هايي هستندكه بانظم وفاصله اي خاص كناريكديگروروي ورق كاغذي خاص،پلاستيك مشبك يايك لايه مشبك پارچه اي قرارمي گيرند.گاهي اوقات نيزبااستفاده ازمقاديركم وينيل،چسب سيليكن يا پلي يوريتاين (Polyurethane) بانام روكش نقطه اي به هم متصل مي گردند.اين صفحات معمولا دراندازه هاي12 اينچ مربع به بالا يافت مي شوند.گرچه كاشيهاي ديواري ورقه اي نيازي به كارپرزحمت درزبندي كاشيهاي تك ندارندودرنتيجه كارنصب رابسيارآسان مي كنند،ليكن به نسبت قيمت،ازكاشيهاي تك باهمان كيفيت گرانترهستند.همچنين ازلحاظ اندازه،رنگ وطرح درمقايسه باكاشيهاي تك محدودترهستند.بعضي ازكاشيها رامي توان روي كفها ياپيشخوانها مورداستفاده قراردادكه البته پس ازنصب، درزها بايدباملات پرشوند.

كاشيهاي داراي ورقه هاي ازپيش چيده:

ازانجاكه اين كاشيها نيازبه پرداخت باملاتهاي ويژه ندارند،لذا يك مرحله جلوترازكاشي هاي ديواري ورقه دارهستند.

ملات درواقع يك لايه انعطاف پذيرپلي يوريتاين،كلريدپلي وينيل يا بتونه سيليكن است كه احتياجي به بتونه وملاتهاي سيماني ندارد.خودورقه ها نيزانعطاف پذيري كافي براي خمش وكشش هنگام كاربرخوردارهستند.اين ويژگي خاص،به نصاب اين امكان رامي دهدتابااستفاده ازقطعات ويژه وكاشيهاي مخصوص لبه كار،عمل نصب رابه خوبي انجام دهد.لوله هاي حاوي بتونه سيليكن براي پوشش فواصل بين صفحات وكاشيهاي حاشيه اي مورداستفاده قرارمي گيرند.معمولا ،دوغاب رابايك ماده شيميايي بازدارنده رشدقارچها وكپكها مخلوط مي كنندتابتوان آن را درمحيط هاي مرطوب نظيرحمامها به كاربرد.

به خاطراستفاده ازاين نوع ماده شيميايي،FDA (انجمن موادغذايي و دارويي) كاربرداين صفحات راروي پيشخوانهاي آشپزخانه ها يا محل طبخ وآماده سازي غذا توصيه نمي نمايد. اين بتونه ها به رنگ سفيد يا ديگر رنگها دربازار موجودند.

كاشي موزائيكي:

هرنوع كاشي به اندازه 2 اينچ (5سانيمتر) مربع يا كوچكتر وتهيه شده ازشيشه يا خاك پرسلاني ريزدانه با مخلوطي ازرنگدانه ها،به عنوان كاشي موزائيكي محسوب مي شود.

اين كاشيهاي زجاجي با دانسيته بالا، ازمقاومت مناسبي درمقابل جذب آب،رنگ پذيري، ضربه،يخ زدگي وسايش برخورداربوده وبه همين دليل مناسب تمامي سطوح هستند.بافت سطوح نيز،داراي تنوع وسيعي متشكل ازصاف وبراق براي ديوارها وسطوح طرح دار(مقاوم دربرابر لغزندگي) براي كفها است.

اين نوع كاشيها به شكلهاي متنوع مربع،مستطيل،شش ضلعي،دايره،اشكي،برگي وگاهي اوقات ساچمه اي يافت مي شوند.بيشترموزائيكهاي سراميكي رابراي نصب راحت تر،برروي صفحه اي ازچسب،پلاستيك،كاغذ مخصوص يا يك شبكه نخي محكم مي چسبانند. به علت اندازه كوچك،مي توان به راحتي آنها را روي سطوح نامسطح وغيرمعمول،استخرها وحوضچه هاي داخل باغها وگلدانهاي مخصوص با شكلهاي موج داروتزئيني مورداستفاده قرارداد.

كاشي كف:

اين نوع كاشي شامل تمامي كاشيهاي مناسب محوطه هاي مسقف وروباز است.اكثركاشيهاي كف لعاب خورده مناسب استفاده برروي پيشخوانها وديگرسطوح افقي تحت فشار،درمعرض سايش ومحلهاي پرترددهستند.معمولا،كاشي هاي كف،سنگين ومناسب نصب روي ديوارنيستند.البته به كمك چسبهاي مناسب ودرشرايطي كه ديوارها براي تحمل وزن اضافي خاصي طراحي شده باشند مي توان ازاين نوع كاشيها روي ديواراستفاده كرد.

كاشيهاي كف معمولا ضخيم ترازكاشيهاي ديوار وبه ضخامت375/0 تا 75/0 اينچ هستند.ابعادكاشيها معمولا 4 الي 24 اينچ مربع است.البته فاصله بندكشي بين كاشيها دراين ابعاد لحاظ شده است.ازميان انواع شكلهاي اين نوع كاشي مي توان به اشكال مستطيلي،شش ضلعي،هشت ضلعي وجناغي اشاره كرد.

انواع رايج كاشي كف عبارتنداز: كاشي هاي بدون لعاب،سنگفرش بدون لعاب وكاشي كف لعاب دار.

كاشي بدون لعاب:

امروزه درصنعت، كاشيهاي كف بدون لعاب به بدنه هاي قرمز پخت وسخت باابعاد ثابت وضخامت حداقل 375/0 اينچ اطلاق مي شود.اين كاشيها با بدنه اي زجاجي يا نيمه زجاجي وسخت براي پوشش محيطهاي داخل وخارج ساختمان بسيارمناسب هستند.

بيسكوئيت نيزمعمولا به رنگ قرمزپررنگ آجري است كه البته بنابه نوع خاك رس دررنگهاي ديگر نيزيافت مي شود.گرچه اكثراين نوع كاشيها به رنگ رس طبيعي هستند،ليكن تعدادي از توليدكنندگان،پيش ازپخت، رنگدانه هايي رابه آن اضافه مي نمايند.سايه رنگهاي به دست آمده عبارتنداز: آبي،سبز،صورتي،كمرنگ،صورتي،ارغواني پررنگ، سفيدخاكستري وخرمايي روشن. كاشيهاي لعاب خورده دررنگهاي روشن ترنيزيافت مي شود.

سنگفرش بدون لعاب:

هرنوع كاشي كف كه درگره كاشي هاي بدون لعاب قرارندارند،بعنوان سنگفرش بدون لعاب شناخته مي شوند.البته عناوين متفرقه ديگري نيز به كارمي روند.سنگفرشهاي بدون لعاب شامل انواع پرسلاني غيرقابل نفوذ تاكاشي هايي بابدنه نرم،مكزيكي دست ساز غيرزجاجي وسنگفرشهاي پاسيو هستند.سايه رنگهاي متنوع وطبيعي سنگفرشها نام ديگري را براي اين كاشيها تحت عنوان سفال بدون لعاب(Terracotta) به ارمغان آورده كه مناسب پوشش كف ومحوطه هاي داخلي وخارجي هستند.امروزه،اكثر كاشيهاي مذكور درايتاليا،اسپانيا،فرانسه ومكزيك توليد مي شوند.

سنگفرشهاي غيردست ساز معمولا داراي بدنه اي سخت،نيمه زجاجي يا زجاجي با ابعادي يكسان وسطوحي تقريبا صاف هستند.ضخامتهاي اسمي آنها بين 25/0  الي  5/0 اينچ است.بيسكوئيت اين كاشيهاي لعابدار يا بدون لعاب ممكن است ازجنس خاك رس طبيعي، سنگ رست،پرسلان يا مخلوطهاي خاك رس وديگر كانيها باشد. سنگفرشهاي مذكور داراي تنوع رنگ و بافت سطحي وتخلخل بالايي هستند.بعضي از آنها بااستحكام بالامناسب گذرگاهها و مناطق پرتردد و برخي نيز زجاجي وبسيار مقاوم دربرابر يخ زدگي وانجماد هستند.

سنگفرشهاي دست ساز با طرحهاي روستايي، كاشيهاي رسي غيرزجاجي با پخت دماي پائين هستند كه با دست شكل داده شده،درقالبهاي چوبي قرارداده شده وسپس تكه هايي ازآنها بريده مي شوند.اكثراين نوع كاشيها اصلا متعلق به مكزيك هستند(وبه همين دليل به سنگفرشهاي مكزيكي معروفند)،ليكن تعدادي نيز از كشورهاي اطراف درياي مديترانه مي آينداين كاشيهاداراي سايه رنگهايي طبيعي واغلب داراي اندازه،ضخامت،شكل و طرح يكساني نيستند.لبه ها معمولا صاف نيستندوممكن است لب پريده يا ترك خورده باشند.طرحهاي سطوح شامل نقش انگشت،ردپاي حيوانات يا ديگر نقشهاي مشابه است.اين ويژگيها درواقع خالق زيبايي چنين سنگفرشهايي هستند،ليكن هنگام چيدن وآرايش كاشيها بايد مراقب بودتا ملات از درز بين كاشيها به بيرون تراوش نكند.از آنجا كه سنگفرشها وكاشيهاي پاسيو آب راجذب مي كنند ودراثر يخ زدن ترك برمي دارند،لذا مناسب محيطهاي خارجي نيستند.سنگفرشها وكاشيهاي كف بدون لعاب را بايد هنگام استفاده درمحيطهاي داخلي با بتونه پوشاند تا از جذب غبار ولكه ممانعت به عمل آيد.بعضي ازبتونه ها همچنين درخششي خاص به كاشيها داده و رنگ طبيعي انها را جلوه اي دوچندان مي بخشند.

معمولا دركارخانجات،به تعدادي ازكاشيهاي كف بدون لعاب بتونه مي زنند تا لايه محافظتي ايجاد شود. دراين شرايط،شما بايد باگذشت زمان لايه بتونه مجددي رابراي محافظت بيشتر كاشي به كارببريد. ازآنجا كه كاشيهاي بدون لعاب به راحتي كثيف مي شوند،معمولا استفاده ازيك لايه بتونه براي كاشيهاي مورداستفاده درسطوح مخصوص مخصوص طبخ و آماده سازي غذا نظير پيشخوانهاي آشپزخانه توصيه نمي گردد.

كاشيهاي كف لعاب خورده:

معمولا دركاتالوگهاي توليدكنندگان،اين نوع كاشي با عنوان كاشي كف لعاب خورده،سنگفرش لعاب خورده يا به سادگي كاشي كف لعابدار شناخته مي شود.اين طبقه بندي به نوع خاك رس استفاده شده بستگي دارد.اكثر كاشيهاي كف از خاك رس قرمز ساخته مي شوند،درحاليكه كاشيهاي ديوار داراي بيسكوئيت سفيدپخت هستند.رنگ دراين نوع كاشي شامل سايه رنگهاي خاكي مات ورنگهاي تيره،روشن، سرد وياطرحدار است.

معمولا،ازكاشي كف لعاب خورده براي پوششهاي داخلي استفاده مي گردد،چراكه بدنه ولعاب اين نوع كاشيها مناب شرايط بيروني نيستند.البته ،لعاب اين نوع كاشيها مناسب شرايط بيروني نيستند.البته،لعاب روي كاشي كف معمولا مقاوم تر از نوع لعاب روي كاشي ديواري است وبه همين دليل مقاومت بالاتري دربرابرسايش دارند.كاشي هاي كف لعب خورده بسيارمناسب پيشخوانهاي آشپزخانه ،ميزها وديگرسطوح افقي پرتردد وتحت فشار هستند.

تعدادي ازكاشيهاي كف لعاب خورده از سطحي مقاوم دربرابر لغزنگي برخوردارند.هنگان نصب اين نوع كاشي درحمام وديگر محيطهاي مرطوب وخيس،دقت كنيد كه كاشيها سطح لغزنده اي به وجود نياورند.بعضي ازاين نوع كاشيها داراي مقداري دانه هاي نرم كاربايد درلعاب هستند كه اين خودلغزنگي سطح كاشي راكاهش مي دهد.

كاشيهاي سيماني

ماده اصلي تشكيل دهنده كاشي سيماني، به جاي خاك رس سيمان است.دونوع عمده اين كاشي عبارتنداز:كاشي مكزيكي سالتيو(saltillo) وكاشي اكسترودشده بابدنه سيماني.

كاشي سالتيو

نام اين كاشي ازنام شهري درشمال مكزيك و محل ساخت آنها گرفته شده است. خاك رس نرم درمعرض خورشيد قرارگرفته واين كاشي ساخته مي شود.جاي انگشت،اثرپاي حيوانات، تركيدن حبابهاي درون آهك،حفرات وسوراخهاي كوچك ناشي ازخروج آهك ازرس همگي به اين نوع كاشي،ظاهري روستايي مي بخشند.

كاشي سالتيو به علت رنگهاي طبيعي،تقريبا لكه داربه نظر مي رسد.به علت داشتن تخلخل بالا،بايد ازبتونه هاي ويژه براي جلوگيري ازكثيف شدن كاشي استفاده كرد.دربعضي مناطق،كاشيهاهنگام تحويل نيز،بتونه اندودشده اند.اين نوع كاشي مناسب محوطه هاي داخلي مرطوب وخيس نيست.

كاشي اكسترود شده با بدنه سيماني

مخلوطي ازسيمان پرتلند،شن وبتون بسيارنرم و ريز دانه،تحت فشارريخته گري شده يااكسترودشده وسپس دركوره اي درمعرض بخار آب داراي با دانسيته بالا ومقاوم دربرابر خوردگي مي شوند.

اين نوع كاشي معمولا داراي ظاهري مشابه كاشي هاي كف بدون لعاب،سنگفرشها وقطعات سنگ وآجر است.رنگهاي مات وكدراين كاشي درسرتاسربدنه پخش شده است.نوع مخصوص كاربردهاي داخلي،دركارخانه با يك لايه بتونه پوشانده شده(به جاي لعاب) تا ظاهري تقريبا براق پيدا نمايد.براي پوشاندن درزهاي بين كاشيها،پس ازنصب مجددا آن محلهارابايك لايه ديگربتونه مي پوشانن. هريك يا دوسال بايداين عمل تكرارشود تا سطح كاشي ازبين نرود.گرچه ميزان تخلخل اين كاشي كمتراز نوع سالتيو است،ليكن اين نوع كاشي مناسب سطوح يا فضاهاي بسيار خيس يا مرطوب نيست.كاشيهاي اكسترودشده كه مناسب استفاده درمحيطهاي خارجي هستند،بايك لايه بتونه نافذ پوشش داده شده اند.اين كاشيها آب راجذب نمي كند،اما درصورت استفاده درمحيطهاي بيروني،بايد ازنوع مقاوم دربرابر يخ زدگي استفاده نمود.هردو مدل سالتيو و اكسترود شده دراندازه هاي استانداردكاشيهاي كف به بازار ارائه مي شوند.البته شكل آنها محدودبه مربع ومستطيل است. وزن آنها نيز مشابه كاشي هاي سراميكي كف با كاشي هاي آجري است.

كاشي آجري:

اين نوع كاشي بانام ديگر آجرهاي كف شامل كاشي هاي سراميكي بدون لعاب است كه از نظر شكل واندازه به آجر واقعي شباهت دارند.بعضي ازكاشيهاي سيماني نيز شبيه اين نوع كاشيهاي آجري هستند.كاشيهاي آجري واقعي وآجرهاي سيماني براي پوشش محوطه هاي اطراف آتشدانها وشومينه ها مورداستفاده قرارمي گيرند.درمحوطه هاي بيروني،ازآنها براي پوشش پاسيوها،اطراف منازل،ماشين روها وغيره استفاده مي شود.آجرهاي كف ازسنگ رست باكيفيت عالي وتحت فشار ساخته مي شوندوبه دليل داستن بدنه اي سخت،مناسب مكانهاي پرتردد نيزهستند.بعضي كاشيهاي سراميكي باظاهرآجر،برخلاف آجرهاي واقعي يا كاشيهاي سيماني درمقابل سايش مقاوم نبوده وبنابراين مناسب پوشش كف نيستند.دراين رابطه بايدازتوليد كننده،اطلاعات لازم رادريافت كرد.به دليل آنكه،اكثرآجرهاي كف(واقعي يامشابه) داراي تخلخل بالايي هستند،لذاپوشش مناسبي براي سطوح مرطوب وخيس به شمارنمي آيند.درصورت استفاده،بايدپيش ازنصب آنهارابالايه اي ازبتونه ضدآب پوشاند.

كاشيهاي ويژه:

اين كاشيهابا ويژگي هاي استانداردكاشي كف وديوار ،براي كاربردهاي خاص تهيه مي شوند.

كاشيهاي تزئيني

كاشيهاي تزئيني كه جلوه هاي از قوه تخيل هنرمنداني متعددهستند،درطرحهاي بسيارمتنوعي به بازارعرضه مي شوند.توليدكنندگان بزرگ كاشي،كاشي هاي وارداتي و داخلي را كه منقوش به دست هستند،درمقاديرانبوه به بازار عرصه مي كنند.طرحهاي متنوع اين نوع كاشيها شامل طرحهاي سنتي دلفت(Delft)، Art Nouveau وطرحهاي مدرن ومعاصرهنري است.بسياري ازتوليدكنندگان بزرگ،هنرمنداني راجهت خلق كاشيهاي منقوش ودستي استخدام مي نمايند.اين عمل دركارگاههاي كوچك هنري نيز انجام مي گيرد.براي مثال،كاشيها راهمانندظروف چيني نقاشي كرده يااسامي خاندان معروفي رابرروي آنهاطراحي مي كنند.كاشيهاي نقاشي شده با دست ،به عنوان يك اثرهنري منحصربفردتلقي شده و براي تزئين پيشخوان آشپزخانه،محوطه اطراف دوش،آب نما، شومينه يا به عنوان نقاشي ديواري مورداستفاده قرارگيرند.تعدادي ازآنهاداراي سطوحي منقوش به تندسيهاهستندوتعدادي ديگربا برشهاي دستي به شكلهايي خاص وغيرمعمول درمي آيند. درصورت سفارشي ساخته شدن از20 الي 100دلاربه فروش مي رسند.البته،اگربه عنوان يك طرح هنري مورداستفاده قراربگيرند،تعدادمحدودي ازآنها مي توانندطرح بسيارزيبايي را به وجودبياورند.به دليل قيمت بالاي كاشيهاي منقوش به دست،عرصه كنندگان كاشي معمولا كاشيهاي تزئيني چاپي را باقيمتي ارزانتر به مشتريان عرضه مي نمايند.محصولات هنري معمولا درفروشگاههاي مصالح ساختماني عرضه نمي شوند.

كاشيهاي آنتيك

مانندديگر آثار هنري وسنتي،كاشيهاي منقوش به دست و آنتيك به قرنهاومكانهاي متفاوتي تعلق دارند.گرچه تعدادي ازاين كاشيها با قيمتهاي بسيار بالا خريد وفروش مي شوند،ليكن اكثرآنها داراي قيمتهاي مناسبي هستند.تمام اين كاشيها درحال حاضر دركلكسيونها قراردارند.

درايالات متحده آمريكا،هنركاشي سازي دراواسط سال1800 شروع شد.كاشيهاي آنتيك شامل كاشيهاي دوره ويكتوريا،كاشيهاي دستي وانواع تزئيني هستند.

جمع آوري كاشيهاي آنتيك يك موضوع بسيارتخصصي و وراي بحث حاضراست.البته اگرعلاقمند به اين هنرهستيد، مي توانيدكتب راهنماي جامعي دراين زمينه بيابيد.بازارانتيك در واقع مكان مناسبي براي يافتن كاشيهاي آنتيك و بهترين راه يافتن كاشيهاي آنتيك،يافتن معامله گران متخصص دراين زمينه است.اگرموفق به يافتن كاشي مورد نظرتان نشده ايد،مي توانيد به شركتهاي متخصص در واردات كاشيهاي منقوش وتزئيني مراجعه كنيد.اگردرخانه اي قديمي ومفروش به كاشي زندگي مي كنيد،شمادرواقع مجموعه اي از كاشيهاي عتيقه و قديمي را دراختيار داريد.

اشكال مختلف كاشي

كاشيهاي ميزان:

واحداستاندارد كاشي سراميكي براي پوشش يك سطح به كاشي ميزان معروف است.كاشيهاي ميزان با اشكال مختلف به تنهايي يا به صورت مجموعه براي خلق طرحهاي متنوع مورداستفاده قرارمي گيرند.هرچهارگوشه يك كاشي ميزان پرداخت نشده است. استانداردترين اندازه اين نوع كاشي براي پوشش ديوار 4.25*4.25 اينچ است. تلرانس ابعادآنها بسته به توليدكننده حدود125/.(+)(-) اينچ است. ضخامت اين نوع كاشي نيزهمين حالت رادارد.به همين علت،نمي توان از كاشيهاي گوناگون توايد كننده هاي مختلف استفاده كرد، چراكه درز بين كاشيها جفت نخواهد شد.ضخامتهاي متفاوت نيز به شما امكان ايجاد يك سطح صاف نمي دهد.

كاشيهاي حاشيه اي(مخصوص ليه سطوح):

هركاشي كه ميزان نباشد،به عنوان كاشي حاشيه اي شناخته مي شود.ازاين نوع كاشيها براي پرداخت نهايي لبه ها و گوشه هاي ديگر كاشيها استفاده مي شود.توليدكنندگان دركاتالوگهاي كاشي،معمولا اندازه ها واشكال مختلفي ازاين كاشيها را ارائه مي نمايند.

كاشيهاي زاويه دار:چپ باز،راست باز،چپ بسته،راست بسته

اين كاشيها،لبه كاررابه حالتي صاف و زاويه دار درمي آورند.

كاشيهاي پيش بندي

كاشيهاي نيمه به نام پيش بندي براي پوشش سطوح باريك مانند قسمت جلوي پيشخوان مورداستفاده قرارمي گيرند.

كاشيهاي پايه:

كاشيهاي مخصوص گوشه هاي كف وحاشيه ها داراي لبه هاي پرداخت شده هستند.ازآنها درفضاهايي استفاده مي شودكه فقط كف،كاشيكاري شده است.

كاشيهاي محدب:

اين كاشيها كه گاهي به نام ربع گردي شناخته مي شوند،براي پرداخت نهايي لبه ها وگوشه هامورداستفاده قرارمي گيرند.اشكال آنها باريك وزاويه پوشش آنها مدور و 90 درجه است.

كاشيها با زاويه منفرجه:

اين نوع كاشيها،درواقع كاشيهاي ميزاني هستندكه يك لبه آنها پرداخت شده ومحدب است.معمولا براي پوشش يك رديف ودركنارنوع پيش بندي به كارمي روند.لبه و حاشيه كار درنهايت بسيارصاف ودقيق خواهدبود.دونوع بارزاين گونه كاشي عبارتنداز:كاشي منفرجه سطح( براي ملات نازك) وكاشي منفرجه شعاعي (براي ملات ضخيم).

كاشيهاي ويژه لبه پيشخوان وظرفشويي:

اين كاشيها برروي لبه بر روي لبه خارجي پيشخوان قرار مي گيرند.لبه برآمده كاشيهاي گلويي ازريختن آب به پايين جلوگيري مي كند.

كاشيهاي گلويي (مقعر)

اين نوع كاشي براي پوشش گوشه هاي زاويه دار صاف به كارمي رود.پوشش گوشه به سمت درون يا بيرون خواهدبود.كاشي گلويي،درواقع گوشه ها راهم سطح كف مي نمايد وخودنيز گوشه اي دريك زاويه ديگرمي سازد.كاشيهاي گلويي داراي لبه هاي پرداخت شده ومناسب پوشش زواياي آبريزگاهها هستند.بعضي ازاين نوع كاشيها داراي لبه هاي پرداخت شده نيستند.ازآنجاكه سطح داخلي اين نوع كاشي فرورفته و گود است،مي توان ازآنها براي گوشه هايغيرعمودي نيزاستفاده نمود.

كاشيهاي قوس دار:

دوقطعه كاشي قوس دار دركناريكديگر،زاويه اي بازبه شكل يك اتصال فارسي (كاملا جفت ومتصل به يكديگر)به وجودمي آورند.

كاشيهاي مدور:گوشه هاي بيروني و دروني:

اين كاشيها،زوايا وگوشه ها رابه شكل مدوروگرد درمي آورند.

كاشيهاي مخصوص حاشيه ولبه هاي استخر:

اين نوع كاشي براي پوشش حاشيه ها ولبه هاي مدور استخرها طراحي شده و بايد با لايه اي ضخيم ازملات مورداستفاده قرارگيرد.

كاشيهاي ويژه لبه پنجره:

اين نوع كاشي با لبه هاي پرداخت شده دريك سمت ولبه هاي مدور درسمت ديگر،مناسب پوشش لبه پنجره هاواتصال به لبه كاشي روي سطح ديوار است.بدون اين نوع كاشي، شما بايد براي اين عمل از دو كاشي استفاده كنيد: يك كاشي ميزان تخت براي لبه پنجره ويك كاشي محدب براي گردكردن حاشيه. كاشي لبه پنجره در واقع عمل نصب را راحت تر مي سازد

بحث فلسفى (درباره تاءثير اراده در افعال خارق العاده ، سحر، كهانت و احضار ارواح )
جاى هيچ ترديد نيست كه برخلاف عادت جاريه ، افعالى خارق العاده وجود دارد، حال يا خود ما آنرا بچشم ديده ايم ، و يا آنكه بطور متواتر از ديگران شنيده و يقين پيدا كرده ايم ، و بسيار كم هستند كسانيكه از افعال خارق العاده چيزى يا كم و يا زياد نديده و نشنيده باشند، و بسيارى از اين كارها از كسانى سر مى زند كه بااعتياد و تمرين ، نيروى انجام آنرا يافته اند، مثلا ميتوانند زهر كشنده را بخورند و يا بار سنگين و خارج از طاقت يك انسان عادى را بردارند، و يا روى طنابيكه خود در دو طرف بلندى بسته اند راه مى روند، و يا امثال اينگونه خوارق عادت .
و بسيارى ديگر از آنها اعمالى است كه بر اسباب طبيعى و پنهان از حس و درك مردم متكى است ، و خلاصه صاحب عمل باسبابى دست مى زند كه ديگران آن اسباب را نشناخته اند، مانند كسيكه داخل آتش ميشود و نميسوزد، بخاطر اينكه داروى طلق بخود ماليده ، و يا نامه اى مينويسد كه غير خودش كسى خطوط آنرا نمى بيند، چون با چيزى (از قبيل آب پياز، مترجم ) نوشته ، كه جز در هنگام برخورد آن بآتش خطوطش ظاهر نميشود.

سرامیک:

سرامیک به کلیه جامدات غیر آلی و غیر فلزی گفته میشود. از نظر ساختار شیمیایی کلیه موادی که از مخلوط خاک رس با ماسه و فلدسپار در دمای بالا بدست میآیند و توسط توده شیشه مانندی انسجام یافته و بسیار سخت و غیر قابل حل در حلالها و تقریبا گداز ناپذیر میباشند، سرامیک نامیده میشوند.
فهرست مندرجات
· ۱ نقش اجزای سهگانه در سرامیک
· ۲ سرامیکهای ویژه
· ۳ لعابها و انواع آنها
· ۴ انواع چینی
نقش اجزای سه گانه در سرامیک:
خاک رس: موجب نرمی و انعطاف و تشکیل ذرات بلوری سرامیک میشود.
ماسه: قابلیت چین خوردن ، پس از خشک و گرم شدن و تشکیل ذرات بلوری سرامیک را کاهش میدهد.
فلدسپار: در کاهش دادن دمای پخت و تشکیل توده شیشهاى و چسباننده ذرات بلوری سرامیک موثر است. خواص سرامیکها خواص سرامیکها بسته به نوع و درجه خلوص هر یک از اجزای اصلی ، مواد افزودنی ، لعاب ، زمان حرارت دادن ، مواد اکسنده و کاهندههاى موجود در محیط ، تغییر میکند. در سده کنونی صنعت سرامیک سازی توسعه و تنوع شگرفی یافته و اهمیت و کاربردهای آن نیز وسعت پیدا کرده است.
سرامیکهای ویژه:
مقرههای برق: که عایقهای خوبی برای گرما و برق هستند و در آنها از Al2O3 ، Zr2O3 استفاده میشود.

سرامیکهای مغناطیسی: در در این نوع سرامیک از اکسیدهای آهن استفاده میشود. مهمترین کاربرد آنها در تهیه عنصرهای حافظه در کامپیوتر است.

سرامیکهای شیشهاى: وقتی شیشه معمولی پس از تهیه در دمای بالایی قرار گیرد، تعداد قابل توجهی از ذرات بلور در آن تشکیل میشود و خاصیت شکنندگی آن کم میگردد و بر خلاف شیشههای معمولی دیگر ، ایجاد یا پیدایش شکاف کوچک در آنها ساری نمیباشد،یعنی این شکافها خود به خود پیشرفت نمیکنند. از این نوع سرامیکها برای تهیه ظروف آشپزخانه یا ظروفی که برای حرارت دادن لازم باشند، استفاده میشود که آن را اصطلاحا پیروسرام مینامند.
لعابها و انواع آنها:
لعابها طیف وسیعی از ترکیبات آلی و معدنی را در بر میگیرند. لعاب مربوط به سرامیک معمولا مخلوط شیشه مانندی متشکل از کوارتز ، فلدسپار و اکسید سرب (PbO) است. این اجزا را پس از آسیاب شدن و نرم کردن به صورت خمیری رقیق درمیآورند. آنگاه وسیله سرامیکی مورد نظر را در این خمیر غوطهور کرده و پس از سرد و خشک شدن ، آن را در کوره تا دمای معین حرارت میدهند. پس از لعاب دادن روی چینی ، روی آن مطالب مورد نظر را مینویسند و یا طرح مورد نظر را نقاشی میکنند و دوباره روی آن را لعاب داده و یک بار دیگر حرارت میدهند. در این صورت وسیله مورد نظر پرارزشتر و نوشته و طرح روی آن بادوامتر میشود.
لعابها در انواع زیر وجود دارند:
لعاب بیرنگ: این نوع لعاب که برای پوشش سطح چینیهای بدلی ظریف بکار میرود، بی رنگ و شفاف است و از مخلوط کلسیم و سیلیس و خاک چینی سفید تهیه میشود.
لعاب رنگی: برای رنگ آبی از اکسید مس (Cu2O) ، برای رنگ زرد از اکسید آهن (FeO) و برای رنگ سبز از اکسید کروم (Cr2O3) ، برای رنگ زرد از کرومات سرب و برای رنگ ارغوانی از ارغوانی کاسیوس استفاده میشود.
لعاب کدر: این نوع لعاب که برای پوشش چپنیهای بدلی معمولی بکار میرود و از مخاـوط SnO2 , PbO , SiO2 , Pb3O4 ، نمک و کربنات سدیم تهیه میشود که آن را پس از ذوب کردن ، سرد کردن و پودر کردن ، در آب به صورت حمام شیر در میآورند و شئی لعاب دادنی را در آن غوطهور میکنند.
ظروف لعابی ظروف لعابی درواقع ، نوعی ظروف آهنی هستند که سطح آنها را به منظور جلوگیری از زنگ زدن ، از لعاب میپوشانند. البته این نوع ظروف را نباید زیاد گرم یا سرد و یا پرتاب کرد و یا اینکه تحت ضربه قرارداد، زیرا لعاب سطح آنها ترک برداشته و میریزد.
انواع چینی
چینیها در واقع از انواع سرامیک محسوب میشوند و به دو دسته چینیهای اصل یا سخت و چینیهای بدلی تقسیم میشوند.
چینیهای اصل:
چینی ظرف: که میتوان آن را نوعی شیشه کدر دانست، مانند ظرف چینی معروف به سور. از ویژگیهای این نوع چینی آن است که لعاب رنگی را به خود میگیرد.
چینی سیلیسی: این نوع چینی که به چینی لیموژ معروف است، درکشورهای فرانسه ، ژاپن و چین تهیه میشود. مواد اولیه آن خاک چینی سفید ، شن سفید و فلدسپار است.
چینی آلومینیومدار: این نوع چینی به نام چینی ساکس و بایو در فرانسه تهیه میشود و دارای Al2O3 , SiO2 , CaO است.
چینی بدل
خمیر این نوع چینیها ترکیبی حد واسط از خمیر سفال و خمیر چینیهای ظریف است. در نتیجه سختی آنها از چینیهای اصل کمتر است. از این رو ، حتما باید آنها را با لعاب بپوشانند. این نوع چینیها خود به دو دسته تقسیم میشوند:
بدل چینیهای معمولی که خمیر آنها رنگی است و از این رو ، با لعاب کدر پوشانیده میشود.
بدل چینی ظریف که خمیر آنها مانند خمیر چینی بیرنگ است اما بر خلاف چینی در مقابل نور شفاف نیست. معمولا سطح این نوع چینیها را از لعاب بیرنگ ورنی مانند و شفاف میپوشانند تا ظاهری مانند چینی اصل پیدا کنند.
تهیه کننده: مجتبی سفره تاریخ:12/7/1384

سرامیک:

سرامیک به کلیه جامدات غیر آلی و غیر فلزی گفته میشود. از نظر ساختار شیمیایی کلیه موادی که از مخلوط خاک رس با ماسه و فلدسپار در دمای بالا بدست میآیند و توسط توده شیشه مانندی انسجام یافته و بسیار سخت و غیر قابل حل در حلالها و تقریبا گداز ناپذیر میباشند، سرامیک نامیده میشوند.
فهرست مندرجات
· ۱ نقش اجزای سهگانه در سرامیک
· ۲ سرامیکهای ویژه
· ۳ لعابها و انواع آنها
· ۴ انواع چینی
نقش اجزای سه گانه در سرامیک:
خاک رس: موجب نرمی و انعطاف و تشکیل ذرات بلوری سرامیک میشود.
ماسه: قابلیت چین خوردن ، پس از خشک و گرم شدن و تشکیل ذرات بلوری سرامیک را کاهش میدهد.
فلدسپار: در کاهش دادن دمای پخت و تشکیل توده شیشهاى و چسباننده ذرات بلوری سرامیک موثر است. خواص سرامیکها خواص سرامیکها بسته به نوع و درجه خلوص هر یک از اجزای اصلی ، مواد افزودنی ، لعاب ، زمان حرارت دادن ، مواد اکسنده و کاهندههاى موجود در محیط ، تغییر میکند. در سده کنونی صنعت سرامیک سازی توسعه و تنوع شگرفی یافته و اهمیت و کاربردهای آن نیز وسعت پیدا کرده است.
سرامیکهای ویژه:
مقرههای برق: که عایقهای خوبی برای گرما و برق هستند و در آنها از Al2O3 ، Zr2O3 استفاده میشود.

سرامیکهای مغناطیسی: در در این نوع سرامیک از اکسیدهای آهن استفاده میشود. مهمترین کاربرد آنها در تهیه عنصرهای حافظه در کامپیوتر است.

سرامیکهای شیشهاى: وقتی شیشه معمولی پس از تهیه در دمای بالایی قرار گیرد، تعداد قابل توجهی از ذرات بلور در آن تشکیل میشود و خاصیت شکنندگی آن کم میگردد و بر خلاف شیشههای معمولی دیگر ، ایجاد یا پیدایش شکاف کوچک در آنها ساری نمیباشد،یعنی این شکافها خود به خود پیشرفت نمیکنند. از این نوع سرامیکها برای تهیه ظروف آشپزخانه یا ظروفی که برای حرارت دادن لازم باشند، استفاده میشود که آن را اصطلاحا پیروسرام مینامند.
لعابها و انواع آنها:
لعابها طیف وسیعی از ترکیبات آلی و معدنی را در بر میگیرند. لعاب مربوط به سرامیک معمولا مخلوط شیشه مانندی متشکل از کوارتز ، فلدسپار و اکسید سرب (PbO) است. این اجزا را پس از آسیاب شدن و نرم کردن به صورت خمیری رقیق درمیآورند. آنگاه وسیله سرامیکی مورد نظر را در این خمیر غوطهور کرده و پس از سرد و خشک شدن ، آن را در کوره تا دمای معین حرارت میدهند. پس از لعاب دادن روی چینی ، روی آن مطالب مورد نظر را مینویسند و یا طرح مورد نظر را نقاشی میکنند و دوباره روی آن را لعاب داده و یک بار دیگر حرارت میدهند. در این صورت وسیله مورد نظر پرارزشتر و نوشته و طرح روی آن بادوامتر میشود.
لعابها در انواع زیر وجود دارند:
لعاب بیرنگ: این نوع لعاب که برای پوشش سطح چینیهای بدلی ظریف بکار میرود، بی رنگ و شفاف است و از مخلوط کلسیم و سیلیس و خاک چینی سفید تهیه میشود.
لعاب رنگی: برای رنگ آبی از اکسید مس (Cu2O) ، برای رنگ زرد از اکسید آهن (FeO) و برای رنگ سبز از اکسید کروم (Cr2O3) ، برای رنگ زرد از کرومات سرب و برای رنگ ارغوانی از ارغوانی کاسیوس استفاده میشود.
لعاب کدر: این نوع لعاب که برای پوشش چپنیهای بدلی معمولی بکار میرود و از مخاـوط SnO2 , PbO , SiO2 , Pb3O4 ، نمک و کربنات سدیم تهیه میشود که آن را پس از ذوب کردن ، سرد کردن و پودر کردن ، در آب به صورت حمام شیر در میآورند و شئی لعاب دادنی را در آن غوطهور میکنند.
ظروف لعابی ظروف لعابی درواقع ، نوعی ظروف آهنی هستند که سطح آنها را به منظور جلوگیری از زنگ زدن ، از لعاب میپوشانند. البته این نوع ظروف را نباید زیاد گرم یا سرد و یا پرتاب کرد و یا اینکه تحت ضربه قرارداد، زیرا لعاب سطح آنها ترک برداشته و میریزد.
انواع چینی
چینیها در واقع از انواع سرامیک محسوب میشوند و به دو دسته چینیهای اصل یا سخت و چینیهای بدلی تقسیم میشوند.
چینیهای اصل:
چینی ظرف: که میتوان آن را نوعی شیشه کدر دانست، مانند ظرف چینی معروف به سور. از ویژگیهای این نوع چینی آن است که لعاب رنگی را به خود میگیرد.
چینی سیلیسی: این نوع چینی که به چینی لیموژ معروف است، درکشورهای فرانسه ، ژاپن و چین تهیه میشود. مواد اولیه آن خاک چینی سفید ، شن سفید و فلدسپار است.
چینی آلومینیومدار: این نوع چینی به نام چینی ساکس و بایو در فرانسه تهیه میشود و دارای Al2O3 , SiO2 , CaO است.
چینی بدل
خمیر این نوع چینیها ترکیبی حد واسط از خمیر سفال و خمیر چینیهای ظریف است. در نتیجه سختی آنها از چینیهای اصل کمتر است. از این رو ، حتما باید آنها را با لعاب بپوشانند. این نوع چینیها خود به دو دسته تقسیم میشوند:
بدل چینیهای معمولی که خمیر آنها رنگی است و از این رو ، با لعاب کدر پوشانیده میشود.
بدل چینی ظریف که خمیر آنها مانند خمیر چینی بیرنگ است اما بر خلاف چینی در مقابل نور شفاف نیست. معمولا سطح این نوع چینیها را از لعاب بیرنگ ورنی مانند و شفاف میپوشانند تا ظاهری مانند چینی اصل پیدا کنند.
تهیه کننده: مجتبی سفره تاریخ:12/7/1384

آیا می دانید مراحل مختلف کانه آرائی چیست ؟

بسته به نوع کانه و مشخصات مورد نظر در محصول آراسته ، عملیات کانه آرائی ممکن است شامل مراحلی ساده یا بسیار پیچیده باشد .
نخستین مرحله این عملیات ( آزاد کردن است ) ( liberation ) کانی های با ارزش موجود در کانه از کانی های گانگ است . برای نیل به این هدف با ید کانه را طی یک یا چند مرحله توسط انواع سنگ شکن ها و آسیا خرد کرد . برای خرد کردن یک جسم جامد به قطعات کوچکتر ، اصطلاحات خاصی وجود دارد که هر یک از آنها برای ابعاد مشخصی مورد استفاده قرار می گیرد .
مراحل مختلف خرد کردن و اصطلاحات رایج برای آنها :

 
وسیله خرد کردن حداکثر ابعاد محصول ( mm ) حداکثرابعاد بار اولیه ( mm ) طبقه بندی   
انفجار ، ضربه و ... 500> تا 1500 > 500< تا 1500 < قطعه قطعه کردن   
سنگ شکن فکی ، ژیراتوری ، ضریه ای 160 تا 625 500 تا 1500 سنگ شکنی اولیه   
سنگ شکن مخروطی استاندارد ، استوانه ای دندانه دار 19 تا 100 58 تا 625 سنگ شکنی ثانویه   
سنگ شکن مخروطی سر کوتاه ، استوانه ای 10 تا 25 19 تا 152 سنگ شکنی مرحله سوم   
آسیای میله ای ، گلوله ای ، چکشی 2 10 تا 50 آسیا کردن اولیه   
آسیای گلوله ای ، ارتعاشی 04/0 تا 2/0 5/0 تا 5 آسیا کردن ثانویه 

عملیات خرد کردن معمولا همراه با عملیات طبقه بندی از نظر ابعاد است که به منظور بدست آوردن محصولی با دانه بندی مشخص و یا برای خارج کردن دانه هائی که به میزان لازم خرد شده اند انجام می شود . بدین ترتیب از خرد شدن بیش از حد دانه ها جلوگیری می شود . مرحله دوم شامل عملیات ( پر عیار کردن ) ( concentration ) یا ( جدا کردن ) ( separation ) کانی های با ارزش کانی های گانگ است. این عملیات بر مبنای مشخصات کانی ها پایه گذاری شده اند و با استفاده از اختلاف خواص فیزیکی ، شیمیایی یا شیمی فیزیک کانی ها با یکدیگر می توان آنها را جدا کرد . این عملیات که به طور جامع تر روش های آرایش نامیده می شوند شامل روشهای سنگجوری ، ثقلی ، الکتریکی ، مغناطیسی ، فلوتاسیون ، هیدرومتالورژی و غیره می شوند .
با توجه به اینکه بیشتر روش های آرایش به طریقه تر انجام می شوند ، بنابراین مرحله سوم عملیت را می توان شامل جداکردن فازهای جامد و مایع از یکدیگر یا به عبارت دیگر ( آبکش کردن ) و ( خشک کردن ) محصولات آراسته دانست که توسط ( تیکنر ) ( thickener ) ، ( فیلتر ) (filter ) و( خشک کن ) (dryer) انجام می شود . مرحله نهائی نیز شامل عملیت تخلیه کانی های گانگ ( باطله ) و در بیشتر حالات بازیابی آب موجود در این بخش از مواد است . این کار در ( سد باطله ) ( tailing dam ) انجام می شود .

جانشنی دولومیت:
جانشینی کانیهای کربنات کلسیم توسط دولومیت و ته نشست سیمان دولومیتی ممکن است بلافاصله بعد از اینکه رسوبات ته نشین شدند، یعنی همزمان با رسوبگذاری و در طی دیاژنز اولیه (قبلا دولومیت شدن سین ژنتیک نامیده می شد)، یا مدتی طولانی بعد از رسوبگذاری (معمولا بعد از سیمانی شدن ، و در طی دفن) انجام می‌گیرد (دولومیتی شدن اپی ژنتیک).
دولومیت اولیه:
خیلی اوقات واژه اولیه Primary برای دولومیتی بکار می‌رود که بر ته نشست مستقیم از آب دریا یا دریاچه دلالت دارد. در حقیقت اکثر دولومیت‌ها توسط جانشینی در کانیهای کربناته‌ای که قبلا تشکیل شده‌اند، به وجود می‌آیند، هر چند سیمانهای دولومیتی نیز فراوان است.
تقسیم بندی سنگهای کربناته بر اساس مقدار دولومیت:
سنگ آهک : سنگی است که حاوی 0 تا 10 درصد دولومیت باشد.
سنگ آهک دولومیتی : سنگی است که حاوی 10 تا 50 درصد دولومیت باشد.
دولومیت کلسیتی : سنگی است که حاوی 50 تا 90 درصد دولومیت باشد.
دولومیت (ِDolostone) : سنگی است که حاوی 90 تا 100 درصد دولومیت باشد.
بافت‌های دولومیت:
اگزونوتوپیک Xenotopic : در این بافت دولومیت دارای بلورهای بدون شکل با مرزهای بلوری منحنی تا دندانه‌ای و نامنظم است.
اییوتوپیک Idiotopic : در این بافت دولومیت دارای بلورهای شکل‌دار لوزوجهی می‌باشد

فابریک مخرب در دولومیت:

حفظ بافت اولیه سنگ آهک در دولومیت از فابریک کاملا تخریب شده و بدون باقی ماندن آثار مشخصی از رسوب اولیه ، تا فابریک حفظ شده ، با ساختمان اولیه خوب تا کاملا حفظ شده در تغییراست. دانه‌های کلسیت با منیزیم کم ممکن است در مقابل دولومیتی شدن مقاوم بوده یا بطور مخرب دولومیتی شوند. زمان دولومیتی شدن نیز یک فاکتور است، چون اگر تاخیری و در طی دفن باشد، احتمال زیاد دارد که رسوب اولیه با کانی شناسی مخلوط قبلا به کلسیت پایدار با منیزیم که تبدیل شده باشد. بنابراین دولومیت دارای یک فابریک مخرب خواهد بود.
دولومیت بی‌تناسب یا زین اسبی:
نوعی دولومیت ، که ممکن است جانشینی یا به صورت یک سیمان باشد، دولومیت بی‌تناسب Barague یا زین اسبی Saddle است. همچنین تحت عنوان اسپار مرواریدی Peal Spar شناخته می‌شود. بطور کلی بلورها بزرگند (چند میلیمتر) و سطوح بلوری منحنی شکل و واضح دارند. در مقطع نازک ، آنها رخ منحنی و خاموشی موجی دارند. معمولا حاوی انیکلوزیون‌ها بوده که بیشتر آنها از آهن می‌باشند.

دولومیت بی‌تناسب معمولا با کانی سازی سولفیدی، فعالیت هیدروترمالی و همچنین هیدروکربن‌ها همراه است، خیلی اوقات این دولومیت به عنوان دولومیتی شدن تیپیک دفنی بررسی می‌شود و اختصاصات تغییر شکل شبکه به تغییرات غلظت یونهای Ca جذب شده بر روی سطوح بلوری در حال رشد نسبت داده می‌شود.
پراکندگی دولومیت‌ها در ادوار زمین شناسی:
پراکندگی دولومیت‌ها در ادوار زمین شناسی یکسان نیست و اغلب گفته شده است که با بازگشت زمان به عقب فراوانی دولومیت ها افزایش می‌یابد. به نظر می‌رسد، دولومیت‌ها در پرکامبرین فراوان تر از سنگهای آهکی باشند و این موضوع منجر به این پیشنهاد شده است که آب دریا ترکیب متفاوتی داشته است، بطوری که دولومیت می‌توانسته است مستقیما ته نشین شود یا می‌توانسته خیلی به سادگی جانشین CaCO3 شود.

عقاید دیگر این است که محیط ها دولومیتی شدن Dolomitization در سرتاسر جغرافیایی قدیم و آب و هوای قدیم مختلف متداول تر بوده است یا اینکه به راحتی در اثر گذشت زمان ، سنگهای آهکی زمان زیادی داشته‌اند تا دولومیتی شوند. ش شده است. تولید جهانی تالک در سال 1995 به 8.087727 تن افزایش یافته است

علم سراميک:
به طور کلي علم سراميک را ميتوان به دو شاخه سراميک فيزيکي و سراميک صنعتي تقسيم کرد.
سراميک فيزيکي درباره ساختمان مواد سراميکي و خواص آنها بحث مي کند. در اين شاخه ساختمان اتم، اتصالات بين اتمها، ساختمانهاي بلوري، ساختمان شيشه، معايب ساختماني، استحاله هاي فازي، رشد دانه ها، تبلور مجدد و مباحثي نظير آنها مورد بحث قرار ميگيرد. علاوه بر اين خواص الکتريکي، مغناطيسي، نوري، حرارتي و مکانيکي سراميکها هم مورد بحث قرار مي گيرند.
در سراميک صنعتي از تکنولوژي ساخت سراميکها صحبت ميشود.
اصولاً مراحل ساخت هر جسم سراميکي به صورت زير است:

رشته مهندسي مواد - سراميک:
رشته سراميک يکي از زير مجموعههاي رشته مهندسي مواد است. وظيفه اصلي يک مهندس مواد در ابتدا شناخت ساختمان مواد و خواص آن و شناخت ارتباط بين اين ساختار و خواص است و در نهايت يافتن کاربرد مناسب براي آن مواد ميباشد. و در مواردي ديگر با توجه به نياز کاربردي که وجود دارد مواد جديد و ترکيبات جديد را طراحي نمايد.
اما رشته سراميک به عنوان يک زيرشاخه رشته مواد چيست؟
در ابتدا با شنيدن نام سراميک هر انساني به ياد ظروف سفالين ميافتد و بسياري فکر ميکنند که رشته مهندسي سراميک يک رشته هنري است و گروهي ديگر اين تصور را دارند که اين رشته محدود به ساخت محصولاتي چون ظروف سفالين، کاشي، چيني ميباشد. اما نکته قابل توجه در رابطه با اين شاخه از مواد اين است که با شناخت آن و معرفي آن به دنياي صنعت يک مرحله جديد و يک تحول بزرگ پديد آمد. اين شاخه از علم مواد که بسيار هم جوان است، سبب شد تا تحولي بزرگ در صنايع فضا، الکترونيک، اپتيک، پزشکي و بسياري از علوم ديگر پديد آيد.
بطور کلي اگر تعريفي از سراميک به شکلي ساده و ابتدايي بدهيم، بايد بگوئيم که مواد سراميک از جمله کانيهاي معدني غيرفلزي ميباشند، کافي است که به اطراف خود نگاه کنيد هر آنچه که جزء مواد آلي، فلزي، پلاستيکي، سلولزي (چوب و کاغذ) نباشد سراميک است. پس ميبينيم که در دنياي کنوني سراميکها ما را محاصره نمودهاند. شيشهها از جمله شيشههاي ساختماني، اپتيک، فليترهاي بسيار دقيق اپتيکي، مصالح ساختماني از جمله سيمان، کاشي، چيني بهداشتي، سنگها، نسوزها و کلاهک و پوشش بيروني موشکهاي فضاپيما و قطعات اصلي کامپيوترها، اجزاي دروني قطعات الکترونيک از جمله ICها، مقاومتها، ايمپلانتها و بسياري از قطعاتي که جايگزين اعضاي بدن انسان ميشوند، فروالکتريکها، فرومغناطيسيها و فوقهاديها و بسياري کاربردها و مواد ديگر که همه و همه مديون شناخت و بوجود آمدن رشته سراميک است.
صنعت سراميک متمرکز بر توليد سراميکهاي سنتي است از جمله صنايع شيشه، چيني، کاشي، سيمان نسوز، و غيره بوده و تا بحال تمرکز صنعت در سراميکهاي مدرن بوده است. امکان ادامه تحصيل در اين رشته تا مقطع دکتري در داخل کشور وجود دارد، وضعيت ادامه تحصيل در دانشگاههاي خارج از کشور در اين رشته بسيار مطلوب ميباشد و اين رشته بسيار مورد توجه جوامع صنعتي و دانشگاهي جهان است.
از ديدگاه وضعيت بازار کار براي اين رشته با توجه به رشد قابل توجهي که اين صنعت در ايران به دليل مزيت نسبي آن داشته و دارد، بازار کار مناسبي را ميتوان براي آن متصور شد. هر چند که با ظرفيت قابل توجهي که سالانه در اين رشته جذب دانشگاهها ميشوند. اندکي از قطعيت سخن پيش کاسته ميشود. نزديکي اين شاخه از علم مهندسي با رشته فيزيک و شيمي بيش از تمامي رشتههاست که بسته به شاخههاي خاص به هر يک از دو رشته فيزيک کاربردي و شيمي کاربردي نزديک ميشود در بسياري از صنايع سراميک و کارخانجات مهندسي شيمي مشغول به کار ميباشند.
در مقايسه با رشتههايي چون مکانيک، الکترونيک و برق که ميتوان براي آن بازار کاري براي کليه صنايع کشور متصور شد، رشته سراميک اين چنين فراگير نميباشد. اما آن رشتهها هم به نسبت تعداد فارغالتحصيلانش بازار کاري در حد و اندازه مهندسي سراميک دارند. صنعت سراميک ايران، صنعت بسيار بکر و دست نخوردهاي براي محصولات و شاخههاي جديد و نوين سراميکي است. که با اندکي جديت، اعتماد به نفس و همت هر متخصص سراميکي ميتواند بازار کاري براي خود پديد آورد

سیمان شدن سیلیسی :
یکی از متداولترین انواع سیمانی شدن سیلیسی ، رشد ثانویه کوارتز است. سیمان سیلیسی در اطراف دانه کوارتز ته نشین شده و دارای پیوستگی نوری میباشد. بنابراین دانه و سیمان در زیر نور پلاریزه باهم خام میشوند.در بیشتر موارد ، شکل اصلی دانه به توسط پوشش نازکی از اکسید آهن یا رس در بین دانه و رشد ثانویه مشخص میگردد. هرچند یک حاشیه رسی ضخیمتر در اطراف دانه کوارتز از ته نشینی یک رشد ثانویه با پیوستگی نوری جلوگیری میکند. منشا سیلس برای این نوع سیمانی شدن اغلب به انحلال فشاری نسبت داده میشود.

محلولهای درون حفرهای از نظر سیلیس غنی میشود، هنگامی که بصورت فوق اشباع در آیند سپس به فرم رشد ثانویه مجددا تهنشین میکنند. رشد ثانویه کوارتز در ماسه سنگهای فاقد آثار ، انحلال فشاری ، ممکن است منعکس کننده مهاجرت قابل توجهی محلول غنی از سیلیس ، از مسافت دورتر از محل انحلال فشاری به طرف بالا باشد یا نشان دهنده منشا دیگری از سیلیس است. منابع احتمالی شامل انحلال ذرات ریز سیلیسی ، سیلیکاتهای دیگر و سیلیس بیوژنتیکی و آبهای زیرزمینی میباشد.

ذرات ریز سیلیسی میتوانند از سایش دانهها بویژه اگر یک ماسه سنگ بادی باشد، سرچشمه گرفته باشند. انحلال فلدسپاتها ، آمفیبولها و پیروکسنها و همچنین تبدیل مونتموریونیت به ایلیت و فلدسپات به کائولینیت نیز میتواند سیلیس تولید کند. یکی از خواص مهمی که از سیمانی شدن ماسه سنگها به توسط کوارتز ناشی میشود این است که خواهند توانست بعد او در طی بعدی در مقابل اثرات فشردگی و انحلال فشاری مقاومت و پایداری نمایند.
سیمانی شدن کربناته :
کلسیت یکی از متداولترین سیمانهای موجود در ماسه سنگهاست و لیکن سایر سیمانهای کربناتهای که بیشتر بطور موضعی اهمیت دارند، دولومیت و سیدریت است. سیمان ممکن است به صورتهای توزیع یکنواخت تا لکهای ، تا تفکیک موضعی و کنکرسیون در تغییر باشد. دو نوع سیمان کلسیتی اصلی شامل بلورهای تویکیلوتوپیک و کلسیت اسپاری دروزی میباشد. بلورهای تویکیلوتوپیک به صورت بلورهای منفرد بزرگ ، تاچندین سانتیمتر عرض هستند، که بسیاری از دانههای ماسهای را دربر میگیرند. موزائیکهای کلسیت دروزی از بلورهای یک اندازهای تشکیل شدهاند که حفرات بین دانهها را پر میکنند و بطور تیپیک افزایشی در اندازه بلورها به طرف مرکز حفره اصلی را نشان میدهند.

بر اثر ته نشینی کلسیت ، معمولا یک جابجایی در دانهها صورت میگیرد بطوری که به نظر میرسد آنها در سیمان شناورند. همچنین ممکن است کلسیت در ترکهای درون دانهها ته نشین شود و بنابراین باعث جدا شدن آنها میگردد. سیمانهای کلسیتی در ماسه سنگهایی که دارای مقدار زیادی دانه هستند، نظیر کوارتز آرنایتها ، آرکوزها ولیت آرنیتها فراوان است. سیمانهای دولومیتی از بلورهای ریز رومبوئدری پر کننده حفرات تا موزائیکهای درشت بیشکل و بلورهای پویکیلوتوپیک بزگ در تغییر است.
سیمانی شدن و رنگیزه شدن هماتیتی :
بشتر رسوبات تخریبی آواری به علت وجود هماتیت دارای رنگ قرمز هستند و در بیشتر موارد این سنگها در محیطهای قارهای رسوب کردهاند. هماتیت بطور تیپیک به فرم یک پوشش خیلی نازکی در اطراف دانهها وجود دارد و لیکن کانیهای رسی نفوذی یا درجازا و کوارتز درجازا و فلدسپات را نیز به رنگ قرمز آغشته میکند. سایر کانیهای دیاژنتیکی که بصورت موضعی در ماسه سنگها اهمیت دارند، سولفاتها و سولفیدها هستند. ژیپس و انیدریت در جایی که در توالی طبقات تبخیری وجود داشته باشد، به فرم سیمان یافت میشوند، وگر نه این حالت به ندرت وجود دارد. سیمانهای سولفاته معمولا در بیرون زدگیهای ماسه سنگی باقی نمی ماند
نویسنده : مجتبی سفره ای

شاهنشاهي پارس تحت فرمانروايي سلسله هخامنشي، ايران، بين النهرين، سوريه، مصر، آسياي صغير با شهرها و پاره اي از جزاير يوناني اش و تراس و قسمت هايي از هند را در بر مي گرفت. بنيانگذار اين پهناورترين شاهنشاهي دنياي باستان، كوروش بود كه غالباًً كوروش بزرگ ناميده شده است. دوران هخامنشيان با پادشاهي كوروش از 559 تا 530 پيش از ميلاد آغاز مي شود و تا حمله اسكندر در سال 330 پيش از ميلاد ادامه مي يابد.

    طبق نوشته هاي هردوت، هخامنشيان از طايفه پاسارگاديان بوده اند كه در پارس اقامت داشته اند و سر سلسله آنها هخامنش بوده است. پس از انقراض دولت ايلام به دست آشور باني پال، چون مملكت ايلام ناتوان شده بود پارسي ها از اختلاف آشوري ها و مادي ها استفاده كرده و انزان يا انشان را تصرف كردند.

    به گفته گيرشمن، هنر ايران در دوران هخامنشي هنر شاهي بود و در پايتخت، شاهنشاهان همراه با سرنوشت شاهنشاهي كوروش و داريوش به اوج ترقي مي رسد و سپس پيشرفت آن متوقف مي گردد و فقط در زمان خشايارشا و اردشير مختصر جنبشي از خود نشان مي دهد.

    شاه به هر شكل هنري كه در شهرهاي آشور و مصر و بخش يوناني آسياي صغير برخورد كرده بود، در يك وحدت علمي و قدرتمند جمع كرده و در راستاي علايق شخصــــي خود، با ابتكار خاصي كوشش در ايجاد يك هنر مافوق همه آنها مي نمود. در حقيقت هنر اين عصر زاييده بلهوسي و دوستدار آثار هنري باشكوه و پر زرق و برق و جلال بود.

    استفاده از هنر كشورهاي مختلف در آثار موجود از دوره هخامنشي روشن است، اما اينكه اين مجموعـــه را شاه در يك وحدت ساخته باشد، چندان صحيح به نظر نمي رسد و قطعاًً تمايل شاه به يك هنر شكوهمند در مقابل كشورهايي كه زير سلطه قرار گرفته اند و خود از فرهنگ و هنر بالايي برخوردارند. باعث گرديد كه معماران و هنرمندان ايراني چنين وحدتي را به وجود آوردند و هنري را به معرض نمايش در آوردند كه در عين حال ويژگي خاصي را داراست.

    از دوران هخامنشي آثار معماري بسياري به جاي مانده است. اين آثار مشتمل اند بر كاخها و آرامگاهها و عبادتگاهي در خوزستان و فارس كه دو مركز اصلي اين سلسله پادشاهي محسوب مي شوند.

    به عقيده ويل دورانت، پارسيان تنها در هنر معماري بود كه شيوه خاصي براي خود داشتنــــــد. در روزگار كوروش، داريوش اول و خشايارشاي اول، گورها و كاخ هايي ساخته اند كه باستان شناسان مقدار كمي از آن ها را از خاك بيرون آوردند اما پس از اين دو مورخ خستگي ناپذير بيل و كلنگ، چيزهايي را براي ما اكتشاف خواهند كرد كه مايه زياد شدن حس قدرشناسي ما نسبت به هنر پارسي خواهد بود.

    از نظر هنري، هنر هخامنشي به دو دوره تقسيم مي شود كه دوره آغازين در ويرانه هاي پاسارگاد نمود مي يابد و دوره متاخر كه در ويرانه هاي تخت جمشيد تجلي پيدا مي كند.

    بررسي ديوارنگاري در دوره هخامنشي، در مقايسه با دوره هاي قبل با توجه به گسترش اين شاهنشاهي و استفاده از هنر اقوام مختلف از تنوع و گستردگي بيشتري برخوردار است. ديواره كاخ ها و آرامگاه ها با نقوش فراواني مزين شدند كه با بكارگيري شيوه هاي گوناگون ديوارنگاري، چون نقش برجسته، كاشي لعاب دار و نقاشي بر ديوار تزيين يافته و ما را با هنر ديوارنگاري در اين دوران آشنا مي سازد.

    نقش برجسته هاي پاسارگاد

    پاسارگاد به عنوان يكي از مهمترين آثار دوره هخامنشي و محلي كه در آن اقامتگاه و سپس آرامگاه كوروش در آن ساخته شده، در فاصله 48 كيلومتري تخت جمشيد قرار دارد. مورخان يوناني اين شهر را به نام پازارگاد ذكر كرده اند كه به همين شكل در اروپا شهرت يافته است.

    در ميان آثار و بقاياي مختلف باقي مانده از پاسارگاد كه به صورت پراكنده در دشت و ارتفاعات به دست آمده اند، آرامگاه كوروش، نقش برجسته ها، بناي كاخ و برج سنگي از همه شاخص تر و معروف ترند.

    اين مجموعه مشتمل بر سه بخش است: 1- دروازه اصلي، 2- تالار بارعام، 3- كاخ مسكوني.

    اين مجموعه در حصاري به طول 5/2 كيلومتر قرار داشته و از آن دژ مستحكمي حفاظت مي كرد.

    در پاسارگاد، ساختمان كاخ هاي اصلي كه با سنگ هاي تراشيده و نقوش برجسته ساخته شده اند، از زماني شروع مي شود كه كوروش بزرگ، سرزمين هاي ماد و پارس را به تصرف خود در آورد.

    درگاههاي چهاردر ورودي و خروجي تالار كاخ بار در پاسارگاد را سنگ هاي سياه صيقلي شده كه روي آنها نقش هاي متنوعي حجاري شده، تشكيل مي داده كه مقدار كمي از آنها باقي مانده است. دو جرزطرفين درگاه شرقي داراي نقشي شبيه به ""اِآ"" (خداي آب و درياي بابلي هاي قديم) مي باشد. ""اِآ"" موجودي كه تنه و سر و پايش به شكل انسان، ولي يك ماهي از سر تا پاي او كشيده شده است و مظهر ديگري كه سم و پايش مانند گاو مي باشد در پشت سر او نقش شده است. اين نقش با اين طرح منحصر به فرد در هيچ يك از آثار دوران هخامنشي ديده نشده است و در نوع خود درخور اهميت مي باشد.

پيروزي اسكندر در تحول هنر ايراني كه مدتي در حدود هفت قرن دوام داشت، دوران متحولي را پيش آورد. كمال مطلوب اسكندر كه مي خواست تمدني آميخته از تمدن يونان و ايران به وجود آورد. بسيار زود از ميان رفت. پس از مرگ اسكندر در سال 323 پيش از ميلاد، جنگ هاي خونيني در مدت چهل سال جانشينان وي را از يكديگر جدا ساخت و امپراطوريي كه در شرق بنيان نهاده شده بود فروپاشيد و تجزيه شد.

    پس از جنگ ايپسوس در سال 301 پيش از ميلاد با روي كار آمدت سه دولت، تشكيلات سياسي دنيا استقرار يافت. يكي از آنها حكومت سلطنتي مقدونيه در اروپا بود، ديگري حكومت يوناني در مصر و سومي حكومت سلوكيها در آسيا بود.

    سلوكيان كه يكي از سه جانشينان اسكندر بودند بر قسمت عظيمي از متصرفات امپراطوري هخامنشي حكمراني كردند. در زمان سلوكيها در اوايل قرن دوم پيش از ميلاد وقتي امپراطوري دوم ضربت مهلكي به پادشاهان سلوكي در غرب وارد ساختند و عامل اصلي انحطاط يونانيان گرديد، در شرق نيز پارت ها عليه قدرت سلوكي ها كه داراي ريشه يوناني بودند، قد علم كردند و در حدود 250 پيش از ميلاد، اشك رهبر قبيله پارت ها، با تصرف پارتادا سلسله پارتي _ اشكانيان را بنا نهاد. اين سلسله متصرفات خود را به جانب غرب تاتيگريز گسترش داد و در سال 150 پيش از ميلاد، مقر خود را تيسفون مقابل سلوكيه در سمت راست رودخانه قرار داد. بدين ترتيب فرهنگ يوناني و ايراني در مواجه با هم قرار گرفتند و فرهنگ و هنر تلفيقي يوناني _ ايراني را پديد آوردند و حتي با انقراض سلوكيان و ورود روميان اين مواجه تغييري نيافت و اين وضعيت تا حدود سال 226 پس از ميلاد كه اردشير اول قيام كرد و سلسله پارتيان را برچيد و سلسله ساساني را بنيان نهاد، ادامه يافت.

    در تشكيل شاهنشاهي پادشاه مهرداد اول نقش كوروش را ايفا كرد و مهرداد دوم نقش داريوش را و در واقع اشك نياي فرضي پادشاهاني اشكاني شد. پادشاه نخستين (مهرداد اول)، شاهنشاهي مزبور را از نظر متصرفات ارضي تشكيل داد و مهرداد دوم آن را تثبيت كرد و انتظام بخشيد. وي ايران را به صورت قدرتي جهاني در آورده و تماس هاي او با روم در مغرب و با چين در مشرق اهميت كشور و عظمت نقش او را در حيات سياسي و اقتصادي دنياي آن روز نشان مي دهد.

    هنر در زمان پارت ها واجد اهميت شايان بوده است. ولي تعداد آثار مكشوفه بسيار اندك و اكثراًً از حدود مرز غربي و يا شرقي امپراطوري پارت بوده است و آثـار بدست آمده از مجد ايران را بيشتر متعلق به دوره سلوكي ها دانسته اند، تا پارت ها. متاسفانه بدليل دسترس نبودن معيارهاي معتبر تاريخگذاري هنوز موضوعاتي راهگشا مطرح نشده است. با وجود اين آثار هنر اشكاني را مي توان به سه دوره مشخص تقسيم كرد.

1.      آثار دوره يوناني و تقليد از آثار شرقي پيشين.

2.      دوره اي كه در پايان قرن اول پيش از ميلاد مسيح آغاز مي شود و اشكانيان با تلفيق عناصر اقتباسي، هنر خاص خود را پديد مي آورند.

3.      دوره اي كه از نيمه دوم قرن دوم ميلادي تا پايان عهد اشكاني را فرا مي گيرد و در آن هنر اشكاني روي به انحطاط مي نهد و تباهي در آن راه مي يابد و تنها آثار هنري اين دوره را مي توان در ميان بناهاي حكام محلي و اقوام برون مرزي جستجو كرد.

ترسيم خطوطي كه گردش آزاد و نرم دارند، تخيلي بودن نقش ها و ايجاد فضاهاي تصويري، نشانه اي از تاثير عميق هنر يوناني بر هنر دوره نخست اشكاني است. تصوير كردن رديف هايي از مردم، مركب از نيمي از صورت و همه بخش پيشين تن، به حالتي خشك و بي روح و با برجستگي كمي، نسبت به سطوح مكان ها حجاري، و علاقه به ريزه كاري و ترسيم غيرمنطقي نقش جامه ها در طي هزاره قبل از اشكانيان از مختصات هنر آسياي غربي بوده است. اشكانيان نخستين كساني بودند كه با وارد كردن هنر يوناني، اين سابقه را تغيير دادند. تا قرن اول پيش از ميلاد مسيح هنرمندان اشكاني يا اين هنر كهن را به كار مي بستند و يا هنر يوناني را تقليد مي كردند. طبعاًً آثار يوناني در اين دوره بدست يونانيان مقيم ايران انجام مي پذيرفت و هنرمند ايراني نقش هاي سنتي به كار مي بست.

    گرچه به طور مطمئن نقاشي هنر عمده دوران پارت ها بوده است، اما در اثر گذشت دوران هاي متمادي تنها مقدار كمي از نقاشي هاي ديواري از اين زمان باقي مانده اند.  اگر منطقه كوه خواجه واقعاًً پارتي است نه ساساني، و اگر به طرح هاي هرتسفلد از قطعات نقاشي محل فوق توجه گردد. آن ها يك سبك محلي يوناني _ رومي را ظاهر مي سازند. سبكي بدون احساس و ساده شده اما، با يك شايستگي قطعي در طرح نقوش انسان و تنظيم گروهي آن ها. با اين حال، ويژگي هاي معيني مانند كشيدن چشم ها از رو به رو و نيز احتمالاًً رنگ هاي تند اشاره اي است به ميراث شرق.

    اين نقاشي با گچبري در مي آميزد و قواعد خاص خود را بدان تحميل مي كند. قلم گچبر هنر پيكرسازي را تضعيف مــي كند و نقوشي كه پديد مي آورد به شكـــل قلاب دوزي در مي آيد و شكل هاي هندسي پيوسته تكرار مي شود. يكي از نقوش كاخ كوه خواجه كه نمودار اين روش نقاشي است، نقش هاي كليدي شكل يوناني و دايره هاي مماس و نقوش دندانه دار شرقي را در يك زمينه تاريك پديدار مي سازد.

    در همين كاخ كه منتسب به قرن اول ميلادي است و بر فراز جزيره اي در ميان درياچه هامون واقع شده است، پيشرفت تدريجي تزيينات رنگين به چشم مي خورد. نفوذ غرب در آن محسوس است و تنظيم نقوش در ميان خانه هاي مستطيل شكل جدا از هم، نمودار يك مرحله نسبتاًً پيشرفته است. در آنجا نقوش برگ كنگري بر روي نقوش تزييني برگ خرمايي به سبك شرقي پيوند شده است. اين امتزاج دورگه منشا ابتدايي نقوشي است كه در تزيينات گچبري دوران ساساني رواج خواهد يافت. ""اروس"" بالداري كه بر روي مركب خود بلند شده و داراي حركتي بازداشته است از الهامي كاملاًً هلنيستي برخوردار است. بدين نحو نيروي سنت هاي هنري آسيا در معروف ترين نمونه هاي ""يوناني و رومي"" احساس مي شود.

    نقــش ""مه ايزد"" به وسيله معناي مذهبي و ارزش هنري خود، هنر را از تجربه تازه اي برخوردار مي سازد. در اينجا براي نخستين بار در يك طرح چند نفري مشاهده مي كنيم كه براي پديد آوردن عمق در نقش يعني براي قرار دادن شكلي در پشت شكل ديگر، كوششي شده است.

    به عقيده گيرشمن، هنرمندي كه نقاشي ديواري كوه خواجه را ساخته حتي در مورد فنون كار نيز به روش هاي آشوري باز مي گردد.

    موضوع نقاشي بر پهنه گسترده مي شود و خطوطي به رنگ هاي تيره كه حد كناره ها را مشخص مي كند و رنگ آميزي سياه، برخي از جزييات را مانند ريش و گيسو برجسته مي نماياند. به خاطر ناپختگي هنرمند تحرك نقوش متوقف مي شود، زيرا هنرمند با وجود تمايل به پذيرفتن نمونه هاي خارجي در شبيه ساختن آن ها با نمونه اصلي ناتوان است.

    البته اين نكته را بايد يادآور شد كه خصوصيات هنر ايران كاملاًً متفاوت با هنر يوناني است و در اين تفاوت برداشت از هنر يوناني نيز تنها به برخي خصوصيات آن پرداخته اند و هر چه را اخذ كرده اند با توجه به خواسته هاي خود دگرگــــــــون مي نمايند و اين گونه است كه در هنر پاري تلفيقي ناهمگون مشاهده مي شود، چرا كه نقطه ديد هر يك متفاوت است و اين به خاطر ناتواني نبوده است. اصولاًً ريشه و پايه هنر اشكاني در هنر مشرق زمين نهفته است نه در آنچه از يونان گرفته است. طرح و مايه هاي روحاني و علاقه به ريزه كاري بسيار و پرداختن به جزييات در تزيين از اين منبع شرقي و هخامنشي سرچشمه مي گيرد و تنها آنچه را از هنر يونان كه دوست داشته اند، بر گرفته اند.

    در ""دورااوروپوس"" در كنار فرات، هنر پارتي با وجود جريان هاي خارجي كه آن را متاثر مي سازد، با قدرت بيشتري نمايان مي شود. در معبدي كه در سال 70 ميلادي براي خدايان پالميري ساخته شده است، نقاشي هاي مذهبي از دوران مختلف كشف شده است كه پيدايش مجدد هنر قديم شرقي را تاييد مي كند.

    نقاشي ديواري معروف به ""كونون"" دو روحاني كه لباس سفيد در بر و تاج بر سر دارند را نمايش مي دهد. در اينجا هيچ چيز عمل يك موجود انساني را آن چنان كه يك هنرمند غربي درك مي كند به خاطر نمي آورد. نشان دادن اشخاص از رو به رو مخصوص هنر هخامنشي نيست، بلكه مشتق از هنر لرستان است كه در سر حدات ايران اعمال مي گشت.

    انديشه نقش كردن تصوير شخصي معين نيز همان طور كه در هنر هخامنشي منتفي بود، در اينجا هم منتفي است. ولي تمايلي كاملاًً روحاني كه از يك تاثير سامي بيـن النهرين سرچشمه مي گيرد. نگاه عميق اشخاص را به سوي لايتناهي معطوف مي دارد.

تاریخ خاورمیانه را از نو باید نوشت

معماى كوچ آرياييان به ايران

گفتيم «بدفهمى»، وراست اين است كه ما ايرانيان تاريخ سرزمين خود را بد آموخته ايم و هنوز هم بد مى آموزيم. تاريخ ميهن ما را ديگران نوشته اند، نه خودمان. ما ميراث مادران و پدرانمان را با چشم ديگران نگريسته ايم، و اين ديگران اغلب نه تنها بيگانه، بلكه دشمن ما بوده اند. كتابهاى تاريخ دبيرستان و دانشگاه يادتان مى آيد؟ اسم آقاى «هرودوت» (يا: هرودوتوس) را به خاطر مى آوريد؟ در كتابهاى درسى و غير درسى مابخش بزرگى از تاريخ ايران باستان را از قول همين هرودوتوس يونانى روايت مى كنند. او كه ظاهراً در سال ۴۸۴ پيش از ميلاد به دنيا آمده و در سال ۴۲۵ (پ.م) جهان را بدرودگفته است، به لقب «پدر مورخان» مفتخر است، زيرا يكى از نخستين كسانى است كه به تاريخنگارى پرداخته، بسيار سفر كرده و مشاهدات خود را در كشورهايى كه به آنجاها رفته - و حتى سرزمين هايى كه بدانجا نرفته و نديده! - در كتابهايى فراهم آورده است. نوشته هاى هرودوت براى مورخان امروز به راستى گنجينه نابى است، اما برخى از هموطنان يونانى اش - از جمله ارسطو ـ اورا «افسانه پرداز» و حتى دروغگو ناميده اند. از اين افسانه پردازان غربى و پيروان ايرانى آنان كم نداريم. تقصير از ديگران نيست؛ خود غافل بوده ايم و در نتيجه با گره هاى كور و معماهايى در قرائت و روايت تاريخ باستانى ميهن خود رو در رو شده ايم.

يكى از معماها فرضيه «كوچ آرياييان» به فلات ايران است كه از مورخان اروپايى به گوش ما رسيده و اغلب مبدأ و آغاز تاريخ رسمى ايران شمرده مى شود. خوشبختانه در دهه هاى اخير گروهى از پژوهشگران فرزانه ايران كمر همت بربسته اند كه دليرانه درباره فرضيه هاى وارداتى ترديد كنند و خود به استقلال در تاريخ ايران به تحقيق بپردازند. يكى از اينان دكتر «جهانشاه درخشانى» است كه حاصل يك عمر تلاش و كوشش او در راه روشن كردن نقاط تاريك تاريخ ايران، اخيراً در جلد سوم و چهارم «دانشنامه كاشان» به چاپ رسيده است. دكتر درخشانى در اين كتاب گرانقدر مى نويسد:
«پژوهشگران در ارزش تاريخى روايتهاى سنتى ايران از دوران ديرين ترديد دارند. علت آن است كه دانش امروز گمان را بر «كوچ آرياييان» به فلات ايران نهاده است، در حالى كه تاريخ سنتى ايران خلاف آن را گزارش مى دهد. ايران در روايتهاى بومى، خاستگاه آرياييان گزارش شده است كه گرداگرد آن، ديگر كشورهاى جهان كهن بودند. از سوى ديگر «فرضيه كوچ» برپايه استوارى بنانشده است. پژوهشگران امروز، چه درخاستگاه آرياييان و چه در زمان و گذرگاه فرضى كوچ آنان همداستان نيستند. افزون بر اين، شايان توجه است كه «فرضيه كوچ» در بنياد، متكى بر برداشت گمراهانه اى است تا براى آرياييان «ميهنى  اروپايى» بسازد.
بنابراين فرضيه فرسوده، ايرانيان همراه نياكان هندو آريايى خود، در يكى از دورانهاى ناشناخته پيشين، از قوم مادر يا «هند و اروپايى» جداشده، به آسيا كوچيده اند. با اينكه دانش امروز به فرضيه خاستگاه اروپايى آرياييان ديگر بهايى نمى گذارد، هنوز بازتاب آن در ذهن ها ريشه اى ژرف دارد. برابرى ديدگاههاى نويسندگان و همداستانى پژوهندگان امروز در مورد «كوچ آرياييان» نيز در واقع چيزى را اثبات نمى كند، زيرا كمتر كسى خود در اين مورد پژوهش كرده و در حقيقت همواره يكى از ديگرى بازگو كرده است...»
روايتى ديگر از مردمان و تمدن ايران
مى بينيد كه اگر آنچه را دكتر درخشانى مى گويد بپذيريم، اساساً پايه هاى تاريخ رسمى ايران - كه دهها سال، به روايت از اروپاييان، دركتابهاى درسى خود خوانده ايم- سست مى شود. در واقع، آنچه غربيان درباره كوچ اقوام آريايى از خارج از ايران به پهنه اين سرزمين مى گويند، به بسيارى از پرسش ها پاسخ قانع كننده اى نمى دهد. به روايت مدافعان فرضيه «كوچ آرياييان» آنان حداكثر دو هزار سال پيش از ميلاد مسيح به فلات ايران كوچ كرده اند و نخستين سلسله (سلسله ماد) را در ۷۰۰سال پيش از ميلاد بنيان گذاشته اند. اگر اين روايت را بپذيريم، آنگاه مى توان پرسيد.
۱. آيا پيش ازاين تاريخ پهنه ايران برهوت وخالى از سكنه بوده است ؟ پس آثار متعددى را كه در «سيلك» كاشان، «شهرسوخته» سيستان، اطراف جلگه «مرودشت» در فاصله كمى از شهر شوش، تپه يحيى (كرمان)، شهررى و ... پيداشده و دست كم به ۴۰۰۰سال پيش از ميلاد مربوط مى شود، چه كسانى پديد آورده اند؟
۲. مرسوم است كه در پاسخ چنين پرسشهايى گفته مى شود كه پيش از كوچ آرياييان به ايران، مردمان بومى ـ و ظاهراً غيرمتمدن ـ در اين پهنه زندگى مى كردند كه يابه دست آرياييها سركوب شدند و يا در قوم آريا به تحليل رفتند. اما آثارى كه مثلاً در سيلك پيدا شده، نشان مى دهد كه دست كم ۴۰۰۰سال پيش از ميلاد مردمانى در آنجا مى زيستند كه از پارچه بافى و ذوب فلزات و سفال سازى و به كار بردن انواع مهرها آگاه بودند. پس پيش از آريايى ها نيز تمدنى ـ يا تمدن هايى- در پهنه ايران وجود داشت. اما پاسخ دكتر درخشانى اساساً مطلب ديگرى است. او معتقد است كه تاريخ تمدن ايران با سلسله هاى ماد و هخامنشى آغاز نمى شود و آريايى ها نه تنها از ديرزمان در فلات ايران مى زيسته اند، بلكه از ايران است كه به همه سرزمين هاى نزديك و دور كوچ كرده اند و تمدن را نيز با خود برده اند. دكتر درخشانى مى گويد: «در دوران يخبندان، بخشهاى بزرگى از فلات ايران به سبب سرماى زياد، زيستگاه مناسبى براى زندگى آدمى نبود و از اين رو، تراكم جمعيت در اين پهنه بسيار كم بود. در آن دوران به سبب پايين بودن سطح آب درياهاى آزاد، خليج فارس تا تنگه هرمز خشك بود و دره اى پهناور را تشكيل مى داد. رودى بزرگ كه از پيوستن دجله، فرات و كارون به وجود مى آيد، يعنى همان اروندرود، از كف اين دره پهناور مى گذشت و به درياى عمان مى ريخت. در آن پهنه و در كرانه هاى اروندرود، هوا گرم بود و در راستاى شمال آن، دماى هوا بتدريج سردتر مى شد، تا آستانه فلات ايران كه هواى سرد و يخبندان آغاز مى شد. بدين ترتيب دره پهناورى كه پس از اينها خليج فارس شد، زيستگاه مناسبى براى آدميان بود كه در شمال تا آستانه فلات ايران و در جنوب تا صحراى عربستان مى رسيد. درازاى اين زيستگاه كه در پايان دوران يخبندان، از جنوب ميانرودان تا تنگه هرمز مى رسيد، با افزايش دماى هوا و بالا رفتن سطح آب درياها و نيز پيشروى آب در خليج فارس، گام به گام كاهش مى يابد. به همين ترتيب دامنه زيستگاه آدميان نيز پسروى مى كند. بخشى از آنان به سوى شمال كوچيده به فلات ايران وارد مى شوند. در فلات ايران نيز در پى آب شدن يخ و برف كوه ها، درياچه هاى پهناورى به وجود مى آيد و تمدنهاى كهن ايرانى در كنار اين درياچه ها بنيادگذارى مى شوند. بخش ديگرى از كوچندگان از زيستگاه آغازين خود، يعنى دره پهناور خليج فارس، به ميانرودان رفته، در كنار كرانه هاى رودهاى دجله وفرات، تمدنهاى كهن آن پهنه را بنياد مى گذارند. [حدود ۵۵۰۰ تا۳۵۰۰ قبل از ميلاد]. سومريان تازه از سال ۳۵۰۰قبل از ميلاد وارد ميانرودان شدند. شواهد نگارگرى از ميانرودان بردرستى اين ديدگاه گواهى مى دهند، زيرا در اين گونه نگاره ها همواره ويژگى هاى قومى آريايى ديده مى شود، نه سومرى... مى دانيم كه همزمان، تمدنهاى بزرگ ايرانى، همچون «يانيك تپه» (از ۶۰۰۰پيش از ميلاد) و «سيلك» كاشان (از حدود ۵۷۰۰پيش از ميلاد) در فلات ايران بنيادگذارى شده است... كهن ترين زيستگاه آرياييان، يا به سخن ديگر، خاستگاه آنان، جايى جز فلات ايران و پيش از آن در خليج فارس نمى تواند بوده باشد.»
در آغاز «گزارشهاى خاورميانه»، اين بحث را از آن رو آورديم كه خوانندگان گرامى اين مقالات با جديدترين نظرياتى كه درباره تمدنهاى باستانى منطقه خاورميانه - و از جمله ايران - ارائه شده است، آشنا شوند و آنچه را در كتابهاى مرسوم تاريخ آمده است، آخرين حجت و برهان نشمارند و با نگاه تازه اى به سرزمين خود و تاريخ باستانى آن بنگرند، باشد كه از اين رهگذر، چهره پنهان حقيقت روشن تر شود و تاريخ آينه اى راستگو گردد. تاريخ خاورميانه و تاريخ تمدن ايرانى را از نو بايد نوشت.