سرامیک

 درايران مهمترين مصرف كنندگان شامل صنايع كاشي، سراميك، چينيهاي بهداشتي، پشم شيشه، شيشه و لعاب ، پركننده درساخت رنگ، پلاستيك سازي، لاستيك سازي و به احتمال زياد در ساخت ساينده ها به كار مي رود. است. متأسفانه اطلاعات جامع و كاملي در مورد كليه صنايع مصرف كننده اين كانه در ايران وجود ندارد ولي مي توان گفت كه قسمت عمدة آن همانندسايركشورهاي ديگر درصنايع شيشه و سراميك است.
ميزان مصرف ظاهري اين كانه در ايران، طي سالهاي 1369 تا 1378 و همچنين ميزان مصرف تقريبي اين كانه در صنايع عمده مصرف كننده و همچنين تعداد طرحهاي دردست اجرا و موافقتهاي اصولي صادره جهت احداث واحدهاي جديد مصرف كننده ذكر شده است.
جدول 14 و شكل 5 ميزان مصرف ظاهري در فاصل سالهاي 1380-1376 را نشان مي‌دهد.
مصرف فلدسپات با متوسط نرخ رشد 5/12- كاهش يافته و از 5/159 هزار تن در سال 1376 به 7/46 هزار تن در سال 1380 رسيده است.




مصرف كنندگان عمده اين كانه درايران، صنايع شيشه و سراميك است. به دليل عدم دسترسي به ميزان مصرف واقعي فلدسپات در اين صنايع، ميزان درصد تقريبي فلدسپات به كار رفته در برخي از محصولات اين صنايع را كه ميزان كل توليد آنها موجود است، درنظر مي گيريم. براي مثال در صنايع شيشه سازي، ميزان توليد ظروف شيشه اي در سال 1379 بالغ بر 310000 تن بوده است. اگر حدود 8% فلدسپات (راسكيل،‌1999) دراينگونه ظروف استفاده شود، مصرف فلدسپات در آنها بالغ بر 24800 تن است. متأسفانه از ميزان توليد ساير انواع شيشه مانند فايبرگلاسها، شيشه هاي مخصوص و … اطلاعاتي موجود نيست.
ميزان توليد معادن ايران (كلوخه) را با ميزان واردات جمع و ميزان صادرات را از آن كم مي كنيم. جدول (15) ميزان مصرف ظاهري اين كانه را در ايران، طي دوره 78-1369 نشان مي دهد.


همانطور كه دراين جدول مشاهده مي شود ميزان مصرف ظاهري فلدسپات در ايران طي دوره مورد مطالعه تقريباً‌يك روند صعودي را نشان مي دهد. كه اين امر نشان دهنده افزايش ميزان تقاضاي صنايع مصرف كننده فلدسپات در طي اين دوره است به طوري كه نرخ رشد ميانگين ساليانه در طي دوره مورد مطالعه، حدود 4/20 است.
ميزان مصرف ظاهري طي سالهاي 1369 تا 1374 با نرخ رشد متوسط 18/33% درحال افزايش بوده است. ولي در سال 1375 شاهد كاهش نرخ رشد به ميزان 4/6 هستيم و از آن پس ميزان مصرف بصورت نوساني متغيير بوده است.افزايش سريع مصرف فلدسپات در طي اين دوره به دليل افزايش رشد اقتصادي كشور در سالهاي پس از جنگ ايران و عراق است و انتظار مي رود كه در سالهاي آينده به دليل افزايش صنايع مصرف كننده اين كانه با توجه به تعداد نسبتاً‌ زياد طرحهاي دردست اجرا و موافقتهاي اصولي صادره جهت احداث واحدهاي مصرف كننده جديد، يك روند صعودي را طي كند. بديهي است كه افزايش كيفيت محصولات صنايع مصرف كننده اين كانه موجب افزايش تقاضا براي اين محصولات در بازارهاي داخلي و خارجي و درنتيجه موجب رشد مصرف فلدسپات خواهد شد. درصورت كيفيت نازل محصولات داخلي، نه تنها بازارهاي داخلي جذب محصولات خارجي خواهد شد بلكه كشور از رقابت با ساير كشورها در زمينه صادرات محصولات، عقب خواهد ماند و دراين صورت كشور، شاهد كاهش نرخ رشد ساليانه مصرف فلدسپات خواهد بود.
درصنايع سراميك سازي، قسمت عمدة فلدسپات در توليد كاشي كف و ديواره به كار مي رود. براساس اطلاعات موجود ميزان فلدسپات مصرف شده در توليد كاشي ديوار 0 تا 11 درصد است.
براساس اطلاعات موجود در گزارش راسكيل، ميزان مصرف فلدسپات در توليد كاشي كف نيز مانند كاشي ديوار است. البته در اين گزارش ميزان مصرف كمك ذوب، در توليد كاشي ديوار 10% ذكر شده، كه اين 10% مي تواند شامل آهك نيز باشد. اگر به طور متوسط ميزان مصرف فلدسپات را در توليد كاشي كف و ديوار 5/5% درنظر بگيريم ميزان مصرف فلدسپات در اين صنايع از سال 1374 تا 1379 مطابق جدول (12) خواهد بود. البته لازم به ذكر است كه به دليل ارائه آمار توليد كاشي برحسب متر مربع، ابتدا ميزان توليد كاشي در 5/5% ضرب شده و ميزان فلدسپات به كار رفته در آنها برحسب متر مربع بدست آمده است. در صورتيكه ميانگين وزن مخصوص انواع كانيها فلدسپات (حدود 65/2) درنظر گرفته شود و ضخامت متوسط هركاشي را حدود cm 6/0 درنظر بگيريم،‌ميزان مصرف فلدسپات برحسب تن از طريق فرمول زير بدست مي آيد.


(برحسب تن) 06/*A*65/2 = m (برحسب گرم)

(ضخامت متوسط هركاشي) cm 6/0 = h
(gr/cm3 65/2) وزن مخصوص ميانگين كانيهاي فلدسپات =
مقدارفلدسپات مصرف شده برحسب سانتي مترمربع = A
مقدارفلدسپات مصرف شده برحسب گرم = m
مقدار فلدسپات مصرف شده برحسب تن =


همانطور كه دراين جدول مشاهده مي شود مي توان گفت كه در سال 1378، حدود 36 درصد از كل فلدسپات توليدشده،‌به مصرف توليد كاشي كف و ديوار رسيده است.
براساس اين داده ها نرخ رشد ميانگين ساليانه فلدسپات در طي سالهاي موردمطالعه، دراين صنعت حدود 11/9 درصد است و ميزان مصرف فلدسپات درتوليد كاشي كف و ديوار از سال 1374 تا 1379 همواره يك روند صعودي داشته است.
باتوجه به اينكه كشور ايران، اين محصولات را به ساير كشورها صادر مي كند مي توان گفت كه افزايش كيفيت اين محصولات نقش مثبتي در افزايش صادرات آن و درنتيجه افزايش مصرف فلدسپات خواهد داشت. صادرات اين محصول در سال 1378، 6452700 مترمربع و درسال 1379، 6370667 تن بوده كه براساس تخمينهاي موجود به ترتيب به ميزان 5643 و 5571 تن فلدسپات در توليد آنها به كار رفته است. كاهش ارزش صادرات در سال 1379 به دليل كاهش ميزان پيمان بوده است. بخشي از فلدسپات نيز به مصرف توليد چيني بهداشتي مي رسد. براساس اطلاعات موجود ميزان مصرف فلدسپات درتوليد چيني بهداشتي حدود 30 درصد است. جدول (17) ميزان مصرف فلدسپات دراين صنعت را از سال 1374 تا 1379 نشان مي دهد.


همانطور كه دراين جدول مشاهده مي شود، ميزان توليد چيني بهداشتي از سال 1374 تا 1379 يك روند صعودي داشته و درنتيجه ميزان مصرف فلدسپات نيز در اين صنعت نرخ صعودي دارد. براساس داده هاي موجود ميانگين نرخ رشد ساليانه فلدسپات دراين صنعت در طي دوره مورد مطالعه حدود 2/7 درصد و ميزان فلدسپات موردمصرف دراين صنعت در سال 1378 حدود 3/10 درصد بوده است. بسياري از واحدهاي توليدكننده چيني بهداشتي در ايران، بيش از ظرفيت اسمي خود توليد داشته اند و به همين خاطر ميزان توليد داخلي با توجه به ساخت و ساز در كشور، مازاد داشته و اين واحدها قادر به صادرات محصولات خود هستند. به طوري كه در سال 1379 حدود 16/2 ميليون دلار صادرات داشته اند. واحدهاي توليد كننده اين صنعت به پيشرفتهاي قابل توجهي دست پيدا كرده و تعدادي از ماشين آلات خطوط توليد را در داخل طراحي و يا كپي نموده اند.
باتوجه به اينكه توليد اين محصول با ظرفيتهاي پائين موجب افزايش قيمت محصولات خواهد شد و امكان رقابت در بازارهاي جهاني را به دليل قيمت بالا مشكل مي سازد، تقريباً‌تمامي واحدهاي توليدكننده اين محصول سعي در افزايش ظرفيت و يا توسعه واحدهاي خود دارند و بنابراين انتظار مي رود مصرف فلدسپات نيز در اين صنعت افزايش پيداكند.
قسمتي از فلدسپات نيز به مصرف توليد ظروف چيني مي رسد. براساس اطلاعات موجود ميزان مصرف فلدسپات در توليد ظروف چيني حدود 25% است. جدول 18 ميزان مصرف فلدسپات در اين صنعت را از سال 1374 تا 1379 نشان مي دهد.


لازم به ذكر است كه محاسبات انجام شده مربوط به 19 واحد توليدي است و علاوه براين واحدها، احتمالاً‌ واحدهاي ديگري نيز در توليد اين ظروف فعاليت دارند به طوري كه تخمين زده شده كه در سال 1379، علاوه برظرفيت ذكر شده، حدود 12000 تن ديگر نيز از اين محصول توليد شده كه با توجه به آن ميزان كل فلدسپات به كار رفته دراين صنعت در سال 1379، بالغ بر 12322 تن است. همانطور كه در اين جدول مشاهده مي شود توليد ظروف چيني از سال 1374 تا 1379 يك روند صعودي داشته و در نتيجه ميزان تقاضا براي فلدسپات دراين صنعت در طي دوره موردمطالعه همواره افزايش داشته است. به طوري كه ميانگين نرخ رشد ساليانه فلدسپات به دست آمده براساس داده هاي موجود، حدود 8/12 درصد است و در سال 1378، حدود 8/55 درصد فلدسپات دراين صنعت مصرف شده است. توليد ظروف چيني دردهه گذشته از نظر كيفي و كمي در كشور رشد چشمگيري داشته تا آنجايي كه بعضاً‌ توليدات داخلي جايگزين ظروف چيني مرغوب وارداتي شده و توانسته حدود يك ميليون دلار نيز صادرات داشته باشد. به دليل وجود رقيبي مانند چين كه حدود 60% توليد چيني دنيا را در اختياز دارد، امكان توسعه صادرات در اين بخش بسيار مشكل بوده و تنها برخي از محصولات، امكان حضور در بازارهاي جهاني را دارد با اين وجود مي توان با افزايش كيفيت محصولات داخلي، فروش داخلي و صادرات را افزايش داده و درنتيجه مصرف فلدسپات را دراين صنعت بالا برد.
براساس اطلاعات بدست آمده مشاهده مي شود كه حدود 52 درصد از كل مصرف فلدسپات درسال 1378، درتوليد كاشي كف و ديوار، چيني بهداشتي و ظروف چيني،‌ مصرف مي شود. با توجه به اينكه آمار دقيقي از توليد ظروف سراميك، چينيهاي الكتريكي، ساير انواع كاشيها، ظروف سفالي كالاهاي سراميكي مورد مصرف شده در صنايع سراميك سازي مورداستفاده قرار گيرد. به دليل اينكه ميزان توليد ظروف شيشه اي در سال 1378 در دسترس نيست نمي توان به طور دقيق درصد فلدسپات مصرف شده در اين سال را حدس زد ولي باتوجه به اينكه مصرف فلدسپات در سال 1379، 24800 تن برآورد شده است،‌اگر ميزان فلدسپات مصرفي در سال 1378 را دراين صنعت حدود 22000 تن درنظر بگيريم،‌ مشاهده مي كنيم كه در سال 1378 حدود 15% فلدسپات نيز در توليد ظروف شيشه اي مصرف مي شود و اگر فرض كنيم كه 15% نيز در توليد ساير محصولات صنايع شيشه مصرف شود، مي توان گفت كه حدود 30% مصرف فلدسپات دراين صنعت، مورداستفاده قرار مي گيرد. به عبارت ديگر حدود 90% كل فلدسپات مصرف شده در ايران، در صنايع سراميك و شيشه مصرف مي شود و فقط حدود 10% آن براي مصرف در ساير صنايع باقي مي ماند.